Trong bối cảnh đẩy mạnh xã hội hóa các dịch vụ công, việc chuyển đổi các đơn vị sự nghiệp công lập (ĐVSNCL) thành công ty cổ phần là một xu thế tất yếu. Tuy nhiên, vấn đề khiến hàng nghìn viên chức trăn trở nhất chính là: Quyền lợi của họ sẽ đi đâu về đâu khi đơn vị không còn mang danh "nhà nước" thuần túy? Câu trả lời đã được cụ thể hóa rõ nét trong Nghị định 150/2020/NĐ-CP.

Điều kiện khắt khe để đơn vị sự nghiệp công lập "lên đời" công ty cổ phần

Không phải mọi đơn vị sự nghiệp đều có thể tùy tiện chuyển đổi. Theo quy định tại Điều 4 Nghị định 150/2020/NĐ-CP, một đơn vị muốn "thay áo" thành doanh nghiệp phải đáp ứng đồng thời 04 điều kiện cốt lõi:

• Tự chủ tài chính: Đơn vị phải tự bảo đảm chi thường xuyên và đầu tư hoặc ít nhất là tự bảo đảm được chi thường xuyên trong năm gần nhất.
• Vốn nhà nước: Phải còn vốn Nhà nước sau khi đã thực hiện các bước xử lý tài chính và xác định lại giá trị đơn vị.
• Danh mục cho phép: Phải thuộc danh mục ngành, lĩnh vực được phép chuyển đổi theo quy định của Thủ tướng Chính phủ.
• Phương án tài sản: Có phương án sắp xếp lại, xử lý nhà, đất đã được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt.

Quy định này nhằm đảm bảo rằng chỉ những đơn vị thực sự có năng lực vận hành theo cơ chế thị trường mới được phép cổ phần hóa, tránh tình trạng chuyển đổi ồ ạt gây thất thoát tài sản nhà nước.

Quyền lợi đặc biệt: Viên chức được ưu tiên sở hữu "miếng bánh" cổ phần

Một trong những điểm sáng nhất của Nghị định 150/2020/NĐ-CP chính là chính sách ưu đãi mua cổ phần dành cho viên chức. Đây không chỉ là quyền lợi kinh tế mà còn là cách để gắn kết người lao động với sự phát triển của công ty mới.

Ưu đãi dựa trên thâm niên công tác

Căn cứ khoản 1 Điều 37 Nghị định 150/2020/NĐ-CP, viên chức tại thời điểm xác định giá trị đơn vị được mua tối đa 100 cổ phần cho mỗi năm thực tế làm việc tại khu vực Nhà nước. Đặc biệt, giá bán chỉ bằng 60% giá trị 01 cổ phần (tính theo mệnh giá 10.000 đồng). Tuy nhiên, để hưởng mức giá "hời" này, viên chức phải cam kết nắm giữ và không chuyển nhượng trong vòng 03 năm.

Cơ hội cho những người cam kết gắn bó lâu dài

Nếu viên chức cam kết làm việc tiếp tại công ty cổ phần ít nhất 03 năm, họ sẽ được mua thêm cổ phần với giá khởi điểm:

• Đối với viên chức thông thường: Mua thêm 200 cổ phần/năm cam kết (tối đa 2.000 cổ phần).
• Đối với chuyên gia giỏi: Mua thêm 800 cổ phần/năm cam kết (tối đa 8.000 cổ phần).

Pháp luật cũng dự phòng các tình huống rủi ro. Nếu công ty thay đổi cơ cấu dẫn đến viên chức phải thôi việc trước hạn cam kết, số cổ phần mua thêm vẫn được chuyển thành cổ phần phổ thông và viên chức có quyền bán lại cho doanh nghiệp theo giá thị trường.

Bảo đảm an sinh: Bảo hiểm và chế độ hưu trí không bị bỏ rơi

Nhiều viên chức lo ngại khi sang công ty cổ phần, các chế độ bảo hiểm sẽ bị gián đoạn. Tuy nhiên, Điều 37 Nghị định 150/2020/NĐ-CP đã khẳng định rõ:

Người lao động trong đơn vị sự nghiệp công lập chuyển đổi được tiếp tục tham gia và hưởng quyền lợi về bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế và các chế độ khác theo quy định hiện hành khi chuyển sang công ty cổ phần.

Điều này đồng nghĩa với việc quá trình đóng bảo hiểm của viên chức sẽ được nối tiếp liên tục, không có sự phân biệt đối xử giữa giai đoạn làm việc tại đơn vị sự nghiệp và giai đoạn tại công ty cổ phần.

Giải quyết bài toán dôi dư: Chính sách tinh giản biên chế nhân văn

Trong quá trình sắp xếp lại bộ máy, việc dôi dư nhân lực là khó tránh khỏi. Để bảo vệ quyền lợi cho những người không thể tiếp tục đồng hành, Điều 38 Nghị định 150/2020/NĐ-CP quy định viên chức dôi dư sẽ được hưởng chính sách tinh giản biên chế với các lựa chọn:

1. Nghỉ hưu trước tuổi: Dành cho những người đủ điều kiện về độ tuổi và thời gian đóng bảo hiểm.
2. Thôi việc ngay: Nhận trợ cấp thôi việc một lần để tìm kiếm cơ hội mới.
3. Thôi việc sau khi học nghề: Được hỗ trợ chi phí đào tạo lại nghề nghiệp.

Có thể thấy, "số phận" của viên chức sau khi đơn vị sự nghiệp công lập chuyển đổi không hề bấp bênh như nhiều người lo ngại. Ngược lại, nếu biết tận dụng thời cơ, đây chính là cơ hội để viên chức thay đổi tư duy làm việc, gia tăng thu nhập thông qua sở hữu cổ phần và đóng góp vào sự phát triển năng động của doanh nghiệp.

Lời khuyên cho các viên chức trong giai đoạn này là cần nắm vững các quy định tại Nghị định 150/2020/NĐ-CP để tự bảo vệ quyền lợi chính đáng của mình và đưa ra những quyết định sáng suốt cho sự nghiệp tương lai.