Đại dịch Covid-19 bùng phát vào đầu năm 2020 đã gây ra những xáo trộn chưa từng có đối với thị trường lao động Việt Nam. Tính đến tháng 4/2020, hàng loạt doanh nghiệp buộc phải tạm dừng hoạt động hoặc thu hẹp quy mô sản xuất, dẫn đến việc nhiều người lao động bị chấm dứt hợp đồng. Câu hỏi lớn nhất đặt ra lúc này là: Người lao động sẽ được nhận trợ cấp thôi việc hay trợ cấp mất việc?

Doanh nghiệp có quyền cho nhân viên nghỉ việc vì dịch bệnh không?

Theo quy định tại Điều 38 Bộ luật Lao động 2012, người sử dụng lao động có quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động trong một số trường hợp cụ thể. Đặc biệt, tại điểm c khoản 1 của Điều này quy định:

“Do thiên tai, hỏa hoạn hoặc những lý do bất khả kháng khác theo quy định của Chính phủ, mà người sử dụng lao động đã tìm mọi biện pháp khắc phục nhưng vẫn buộc phải thu hẹp sản xuất, giảm chỗ làm việc.”

Trong bối cảnh hiện tại, dịch bệnh Covid-19 được xác định là một trong những lý do bất khả kháng. Tuy nhiên, doanh nghiệp chỉ được quyền chấm dứt hợp đồng sau khi đã nỗ lực tìm mọi biện pháp khắc phục (như sắp xếp lại lao động, chuyển đổi hình thức làm việc...) nhưng vẫn không thể duy trì vị trí việc làm.

Bên cạnh đó, doanh nghiệp phải tuân thủ thời hạn báo trước theo quy định tại khoản 2 Điều 38:

• Ít nhất 45 ngày đối với hợp đồng không xác định thời hạn.
• Ít nhất 30 ngày đối với hợp đồng xác định thời hạn.
• Ít nhất 03 ngày làm việc đối với hợp đồng mùa vụ hoặc công việc dưới 12 tháng.

Phân biệt Trợ cấp thôi việc và Trợ cấp mất việc

Nhiều người lao động thường nhầm lẫn giữa hai loại trợ cấp này. Thực tế, điều kiện hưởng và mức hưởng có sự khác biệt rõ rệt:

1. Trợ cấp thôi việc

Áp dụng khi hợp đồng lao động chấm dứt theo quy định tại các khoản 1, 2, 3, 5, 6, 7, 9 và 10 Điều 36 hoặc khi người sử dụng lao động đơn phương chấm dứt hợp đồng theo Điều 38. Như vậy, trường hợp nghỉ việc do dịch Covid-19 (lý do bất khả kháng) sẽ thuộc đối tượng hưởng Trợ cấp thôi việc theo quy định tại Điều 48 Bộ luật Lao động 2012.

Mức hưởng: Mỗi năm làm việc được trợ cấp một nửa tháng tiền lương.

2. Trợ cấp mất việc làm

Chỉ áp dụng khi người lao động mất việc do doanh nghiệp thay đổi cơ cấu, công nghệ hoặc vì lý do kinh tế theo quy định tại Điều 44 và Điều 45 của Bộ luật Lao động 2012.

Mức hưởng: Mỗi năm làm việc được trợ cấp 01 tháng tiền lương, nhưng ít nhất phải bằng 02 tháng tiền lương.

Vì dịch bệnh được xếp vào nhóm "lý do bất khả kháng" (Điều 38) chứ không phải "thay đổi cơ cấu, công nghệ" (Điều 44), nên người lao động bị nghỉ việc do Covid-19 thường chỉ nhận được trợ cấp thôi việc.

Cách tính tiền trợ cấp thôi việc chính xác nhất

Để bảo vệ quyền lợi của mình, người lao động cần nắm rõ công thức tính trợ cấp thôi việc theo Điều 48:

Tiền trợ cấp = (Thời gian làm việc tính trợ cấp) x (Tiền lương bình quân 06 tháng liền kề) x 1/2

Trong đó:

• Thời gian làm việc tính trợ cấp: Là tổng thời gian làm việc thực tế trừ đi thời gian đã tham gia bảo hiểm thất nghiệp và thời gian đã được chi trả trợ cấp trước đó.
• Tiền lương tính trợ cấp: Là tiền lương bình quân theo hợp đồng lao động của 06 tháng liền kề trước khi nghỉ việc.

Gói hỗ trợ 62.000 tỷ đồng theo Nghị quyết 42/NQ-CP

Ngoài các khoản trợ cấp từ doanh nghiệp, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết 42/NQ-CP ngày 09/04/2020 nhằm hỗ trợ người dân gặp khó khăn. Cụ thể:

• Người lao động bị chấm dứt hợp đồng lao động, hợp đồng làm việc nhưng không đủ điều kiện hưởng trợ cấp thất nghiệp sẽ được hỗ trợ 1.000.000 đồng/người/tháng.
• Thời gian hỗ trợ tối đa là 03 tháng (từ tháng 4 đến tháng 6 năm 2020).
• Phương thức chi trả: Hàng tháng, căn cứ theo tình hình thực tế của dịch bệnh.

Đây là chính sách nhân văn, kịp thời giúp người lao động vượt qua giai đoạn thắt chặt chi tiêu do ảnh hưởng của dịch bệnh.

Lời khuyên cho người lao động

Nếu bạn rơi vào trường hợp bị nghỉ việc do Covid-19, hãy chủ động kiểm tra lại sổ bảo hiểm xã hội, thời gian đóng bảo hiểm thất nghiệp và yêu cầu doanh nghiệp thanh toán đầy đủ các khoản trợ cấp thôi việc, tiền lương những ngày chưa nghỉ phép năm. Đồng thời, hãy liên hệ với cơ quan Lao động - Thương binh và Xã hội tại địa phương để được hướng dẫn làm thủ tục nhận hỗ trợ theo Nghị quyết 42/NQ-CP.