Trong nỗ lực đẩy mạnh phân cấp, phân quyền và nâng cao tính chủ động của chính quyền địa phương, Chính phủ đã ban hành một quy định mới đầy đột phá liên quan đến việc quản lý các đơn vị sự nghiệp công lập. Theo đó, kể từ ngày 01/11/2025, Ủy ban nhân dân (UBND) cấp xã sẽ chính thức được trao quyền đề nghị và quyết định thành lập đơn vị sự nghiệp công lập thuộc phạm vi quản lý của mình.

Bước ngoặt mới trong phân cấp quản lý tại cơ sở

Trước đây, theo quy định tại Nghị định 120/2020/NĐ-CP, hệ thống thẩm quyền thành lập, tổ chức lại đơn vị sự nghiệp công lập chủ yếu tập trung ở cấp Bộ, cấp tỉnh và cấp huyện. Các đơn vị sự nghiệp tại cơ sở thường do UBND cấp huyện hoặc tỉnh quyết định thành lập, dẫn đến sự phụ thuộc nhất định của cấp xã trong việc điều hành các dịch vụ công thiết yếu tại địa phương.

Tuy nhiên, với sự ra đời của Nghị định 283/2025/NĐ-CP (có hiệu lực từ 01/11/2025), rào cản này đã được gỡ bỏ. Việc trao quyền cho cấp xã không chỉ giúp tinh gọn thủ tục hành chính mà còn giúp các địa phương linh hoạt hơn trong việc đáp ứng nhu cầu thực tế của người dân.

Chi tiết quy định về thẩm quyền của UBND cấp xã

Cụ thể, tại khoản 1 Điều 5 Nghị định 120/2020/NĐ-CP (được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 283/2025/NĐ-CP) đã nêu rõ:

“Cơ quan chuyên môn về ngành, lĩnh vực thuộc Ủy ban nhân dân cấp xã đề nghị thành lập các đơn vị sự nghiệp công lập hoạt động trong ngành, lĩnh vực tương ứng quy định tại khoản 5 Điều 2 Nghị định này.”

Không chỉ dừng lại ở quyền đề nghị, UBND cấp xã còn được trao quyền quyết định trực tiếp. Theo quy định tại Điều 24 Nghị định 283/2025/NĐ-CP:

Ủy ban nhân dân cấp xã quyết định thành lập, tổ chức lại, giải thể và quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của đơn vị sự nghiệp công lập theo quy định của pháp luật; phê duyệt Đề án tự chủ của đơn vị sự nghiệp công lập thuộc phạm vi quản lý; hướng dẫn, kiểm tra, giám sát việc thực hiện Đề án theo Đề án được phê duyệt.

Quy định này đồng nghĩa với việc UBND cấp xã sẽ có toàn quyền trong việc quản lý "vòng đời" của một đơn vị sự nghiệp công lập tại địa phương, từ lúc hình thành cho đến khi giải thể, cũng như giám sát chặt chẽ cơ chế tự chủ tài chính của các đơn vị này.

Ý nghĩa thực tiễn đối với người dân và chính quyền

Việc UBND cấp xã được quyền quyết định thành lập đơn vị sự nghiệp công lập sẽ mang lại nhiều lợi ích thiết thực. Thứ nhất, các dịch vụ công như giáo dục mầm non, văn hóa, thể thao cơ sở sẽ được tổ chức sát với nhu cầu thực tế của cộng đồng dân cư. Thứ hai, quy trình phê duyệt sẽ nhanh chóng hơn, giảm bớt các tầng nấc trung gian không cần thiết.

Tuy nhiên, đi kèm với quyền hạn lớn là trách nhiệm cao. UBND cấp xã cần đảm bảo các đơn vị sự nghiệp được thành lập phải đáp ứng đầy đủ các tiêu chí về hiệu quả hoạt động và tự chủ tài chính theo đúng tinh thần của pháp luật hiện hành.

Tóm lại, sự thay đổi tại Nghị định 283/2025/NĐ-CP là một bước tiến quan trọng trong việc hoàn thiện bộ máy hành chính nhà nước, khẳng định vai trò ngày càng quan trọng của chính quyền cấp cơ sở trong việc phục vụ nhân dân.