Luật Thanh tra 2022 được Quốc hội khóa XV thông qua tại kỳ họp thứ 4, chính thức có hiệu lực từ ngày 01/7/2023. Đây là văn bản pháp lý quan trọng, thể chế hóa quan điểm của Đảng và Nhà nước về tổ chức, hoạt động thanh tra, đồng thời khắc phục những hạn chế của các quy định cũ. Một trong những điểm nhấn đáng chú ý nhất chính là sự thay đổi trong mô hình tổ chức Thanh tra sở.

Sự linh hoạt trong việc thành lập Thanh tra sở

Khác với quy định trước đây, Luật Thanh tra 2022 đã đưa ra cơ chế linh hoạt hơn trong việc thành lập Thanh tra sở. Theo quy định tại Điều 26, Thanh tra sở không còn là cơ quan bắt buộc phải có ở tất cả các sở, ngành.

"2. Thanh tra sở được thành lập trong các trường hợp sau đây:
a) Theo quy định của luật;
b) Tại sở có phạm vi quản lý rộng và yêu cầu quản lý chuyên ngành phức tạp theo quy định của Chính phủ;
c) Tại sở do Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quyết định căn cứ vào yêu cầu quản lý nhà nước tại địa phương và biên chế được giao."

Quy định này cho phép các địa phương chủ động sắp xếp bộ máy tinh gọn, hiệu quả, tập trung nguồn lực cho những lĩnh vực thực sự cần thiết. Đối với những sở không thành lập cơ quan thanh tra, Giám đốc sở sẽ giao đơn vị thuộc sở thực hiện nhiệm vụ tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo và phòng, chống tham nhũng.

Nhiệm vụ và quyền hạn của Thanh tra sở

Dù mô hình tổ chức có sự thay đổi, nhưng vai trò của Thanh tra sở vẫn được khẳng định rõ nét. Theo Điều 27, cơ quan này có trách nhiệm giúp Giám đốc sở tiến hành thanh tra hành chính và thanh tra chuyên ngành trong phạm vi quản lý. Cụ thể:

• Xây dựng kế hoạch thanh tra hàng năm, báo cáo Giám đốc sở và gửi Thanh tra tỉnh tổng hợp.
• Thực hiện thanh tra đối với các đơn vị, cá nhân thuộc sở và các tổ chức, cá nhân trong phạm vi quản lý chuyên ngành.
• Theo dõi, đôn đốc việc thực hiện các kết luận, kiến nghị sau thanh tra.

Bên cạnh đó, Chánh Thanh tra sở cũng được trao những quyền hạn cụ thể tại Điều 28, bao gồm việc quyết định thanh tra khi phát hiện dấu hiệu vi phạm và xử phạt vi phạm hành chính theo thẩm quyền.

Những điểm mới nổi bật khác của Luật Thanh tra 2022

Ngoài vấn đề Thanh tra sở, Luật Thanh tra 2022 còn mang đến nhiều cải cách quan trọng khác:

1. Thành lập Thanh tra Tổng cục, Cục: Cho phép thành lập cơ quan thanh tra tại các Tổng cục, Cục thuộc Bộ có phạm vi quản lý rộng.
2. Quy trình thanh tra chuyên nghiệp: Quy định rõ ràng các bước từ chuẩn bị, tiến hành trực tiếp đến kết thúc thanh tra, giúp hoạt động này trở nên minh bạch và chặt chẽ hơn.
3. Thẩm định kết luận thanh tra: Đây là thủ tục bắt buộc đối với dự thảo kết luận của Thanh tra Chính phủ, Thanh tra Bộ và Thanh tra tỉnh nhằm đảm bảo tính chính xác, khách quan.
4. Xử lý chồng chéo: Luật quy định cụ thể cơ chế phối hợp để tránh tình trạng một đơn vị phải tiếp nhiều đoàn thanh tra, kiểm toán trong cùng một thời điểm.

Việc nắm vững các quy định tại Điều 29 về tổ chức bộ máy cũng giúp các cán bộ, công chức thực hiện đúng chức trách, nhiệm vụ trong bối cảnh mới.

Tóm lại, Luật Thanh tra 2022 không chỉ là một văn bản pháp lý thuần túy mà còn là công cụ đắc lực để nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, góp phần xây dựng một nền hành chính liêm chính và phục vụ.