Việc phân loại đơn vị hành chính không chỉ đơn thuần là một thủ tục hành chính mà còn là cơ sở cốt yếu để xác định quy mô bộ máy, biên chế và các chế độ chính sách đặc thù. Với sự ra đời của Nghị định 307/2025/NĐ-CP, Chính phủ đã thiết lập một hệ thống tiêu chí mới, khoa học và sát thực tế hơn nhằm thúc đẩy sự phát triển bền vững của các địa phương.

Hệ thống phân loại mới: Từ tỉnh đến đặc khu

Theo quy định tại Điều 2 Nghị định 307/2025/NĐ-CP, các đơn vị hành chính tại Việt Nam được phân định rõ ràng thành các nhóm loại khác nhau. Cụ thể:

• Cấp tỉnh: Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh là loại đặc biệt; các thành phố trực thuộc trung ương còn lại là loại I. Các tỉnh khác được chia thành loại I, II và III.
• Cấp xã: Được phân thành ba loại (I, II, III).
• Phường và đặc khu: Có thêm loại đặc biệt bên cạnh các loại I, II và III truyền thống.

Thang điểm 100 và các tiêu chí "vàng"

Điểm mới đáng chú ý nhất là phương pháp tính điểm được quy định tại Điều 4 Nghị định 307/2025/NĐ-CP. Tổng số điểm tối đa cho các tiêu chí là 100 điểm, cộng thêm điểm ưu tiên (nếu có). Các tiêu chí bao gồm:

1. Quy mô dân số: Phản ánh áp lực quản lý và nhu cầu dịch vụ công.
2. Diện tích tự nhiên: Đánh giá không gian phát triển và quản lý địa giới.
3. Điều kiện kinh tế - xã hội: Bao gồm tỷ lệ thu ngân sách, lao động phi nông nghiệp, tỷ lệ hộ nghèo...
4. Yếu tố đặc thù: Như vùng dân tộc thiểu số, biên giới, di sản UNESCO hoặc an toàn khu.

Đặc biệt, để đạt loại I, đơn vị hành chính phải có tổng điểm từ 75 trở lên. Đối với phường hoặc đặc khu loại đặc biệt, yêu cầu khắt khe hơn với mức điểm từ 90 trở lên cùng các điều kiện về vị trí chiến lược.

"Phân loại đơn vị hành chính được thực hiện bằng phương pháp tính điểm. Điểm phân loại đơn vị hành chính là tổng số điểm đạt được của các tiêu chí phân loại đơn vị hành chính tối đa 100 điểm và điểm ưu tiên (nếu có)."

Thẩm quyền quyết định: Ai có quyền "chốt" loại đơn vị?

Nhằm đảm bảo tính thống nhất và khách quan, Điều 10 Nghị định 307/2025/NĐ-CP quy định rõ thẩm quyền:

• Bộ trưởng Bộ Nội vụ: Quyết định phân loại cấp tỉnh và các phường, đặc khu loại đặc biệt.
• Chủ tịch UBND cấp tỉnh: Quyết định phân loại các đơn vị hành chính cấp xã còn lại trên địa bàn.

Lộ trình thực hiện và điều khoản chuyển tiếp

Các địa phương cần đặc biệt lưu ý các mốc thời gian tại Điều 15 Nghị định 307/2025/NĐ-CP. Các đơn vị hình thành sau sắp xếp năm 2025 phải hoàn thành phân loại trước ngày 30/6/2026. Đối với các đơn vị không sắp xếp, thời hạn phân loại lại là trước ngày 30/4/2026.

Việc nắm vững các quy định mới này sẽ giúp lãnh đạo các địa phương chủ động trong việc lập đề án, rà soát số liệu và kiến nghị các cơ chế phù hợp, từ đó tạo đà cho sự bứt phá về kinh tế và ổn định về an ninh, quốc phòng tại địa phương.