Việt Nam với đường bờ biển dài hơn 3.260 km, hoạt động lấn biển từ lâu đã trở thành một giải pháp chiến lược để mở rộng không gian phát triển kinh tế - xã hội. Tuy nhiên, đây cũng là hoạt động tiềm ẩn nhiều rủi ro về môi trường và an ninh quốc gia. Để giải quyết bài toán này, Luật Đất đai 2024 đã đưa ra những quy định mang tính bước ngoặt tại Điều 190.

5 nguyên tắc "vàng" không thể tách rời khi lấn biển

Theo quy định tại khoản 2 Điều 190, bất kỳ dự án lấn biển nào cũng phải "khắc cốt ghi tâm" 5 nguyên tắc cốt lõi. Đầu tiên và quan trọng nhất là việc bảo đảm an ninh, quốc phòng và chủ quyền quốc gia. Mọi mét đất lấn ra biển đều phải nằm trong tầm kiểm soát và phù hợp với các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên.

Thứ hai, pháp luật yêu cầu một cái nhìn đa chiều. Việc lấn biển không thể chỉ nhìn vào lợi ích kinh tế trước mắt mà phải đánh giá đầy đủ tác động đến đa dạng sinh học, hệ sinh thái và đặc biệt là biến đổi khí hậu, nước biển dâng. Đây là điểm mới thể hiện tư duy phát triển bền vững của Nhà nước.

Bên cạnh đó, dự án phải tuyệt đối tuân thủ quy hoạch tỉnh hoặc quy hoạch sử dụng đất cấp huyện. Việc khai thác tài nguyên biển phải hiệu quả, hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, nhà đầu tư và cộng đồng dân cư, đảm bảo quyền tiếp cận biển của người dân không bị xâm phạm.

“Hoạt động lấn biển phải được lập thành dự án đầu tư hoặc hạng mục của dự án đầu tư theo quy định của pháp luật.”

Những khu vực "nhạy cảm" cần sự phê duyệt của Quốc hội

Không phải khu vực biển nào cũng có thể tùy ý lấn biển. Khoản 3 Điều 190 quy định rõ các khu vực đặc biệt quan trọng phải được Quốc hội hoặc Thủ tướng Chính phủ chấp thuận chủ trương đầu tư.

Các khu vực này bao gồm di tích lịch sử - văn hóa, danh lam thắng cảnh, di sản thiên nhiên, vườn quốc gia, khu bảo tồn thiên nhiên và các vùng đất ngập nước quan trọng. Ngoài ra, các khu vực phục vụ mục đích quốc phòng, an ninh, cửa sông hay luồng hàng hải cũng nằm trong danh sách kiểm soát đặc biệt này. Điều này nhằm đảm bảo rằng việc mở rộng quỹ đất không làm tổn hại đến những giá trị vô giá của quốc gia.

Hệ thống quản lý Nhà nước: Ai là người "cầm lái"?

Để đảm bảo tính thống nhất, khoản 5 Điều 190 đã phân định rõ trách nhiệm của các cơ quan chức năng:

• Bộ Tài nguyên và Môi trường: Đóng vai trò "nhạc trưởng", giúp Chính phủ thống nhất quản lý, thanh tra và kiểm tra toàn bộ hoạt động lấn biển trên phạm vi cả nước.
• Các Bộ, cơ quan ngang Bộ: Ban hành các tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật và định mức kinh tế - kỹ thuật chuyên ngành.
• UBND cấp tỉnh: Trực tiếp quản lý, giao đất, cho thuê đất và giám sát việc thực hiện tại địa phương.

Có thể thấy, Luật Đất đai 2024 đã tạo ra một hành lang pháp lý chặt chẽ nhưng cũng đầy triển vọng cho hoạt động lấn biển. Đối với các nhà đầu tư, việc nắm vững các nguyên tắc này không chỉ là nghĩa vụ mà còn là chìa khóa để dự án được triển khai thuận lợi và bền vững.