Thay Đổi Căn Bản Tư Duy Trong Quản Lý Và Thu Hồi Đất Đai

Trong suốt một thời gian dài, công tác giải phóng mặt bằng và bồi thường thu hồi đất tại Việt Nam chủ yếu tiếp cận theo góc độ "tính toán giá trị tài sản thiệt hại để chi trả bằng tiền". Cách tiếp cận này đôi khi tạo ra những khoảng hẫng về mặt xã hội khi người dân có đất bị thu hồi nhận được tiền bồi thường nhưng lại loay hoay không biết làm gì để đảm bảo sinh kế lâu dài, dẫn đến tình trạng khiếu kiện kéo dài và mất ổn định cuộc sống.

Nhận thức rõ bất cập này, tại Nghị quyết 21-NQ/TW, Ban Chấp hành Trung ương Đảng đã chính thức bổ sung một quan điểm hoàn toàn mới và mang tính chiến lược: Chuyển mạnh từ tư duy "bồi thường tài sản bị thu hồi" sang tư duy "tái thiết cuộc sống cho người dân khi Nhà nước thu hồi đất". Chủ trương này là bước phát triển vượt bậc nhằm đảm bảo tính nhân văn, an sinh xã hội và sự phát triển bền vững của đất nước.

Sự Khác Biệt Giữa Tái Thiết Cuộc Sống Và Bồi Thường Tài Sản Đơn Thuần

Việc chuyển đổi tư duy không chỉ là sự thay đổi về mặt thuật ngữ mà phản ánh sự thay đổi sâu sắc về bản chất của chính sách công đối với người có đất bị thu hồi. Cụ thể:

• Tư duy bồi thường tài sản cũ: Tập trung vào việc đo đạc, kiểm đếm diện tích đất, cây trồng, vật kiến trúc để quy ra tiền dựa trên bảng giá đất. Quan hệ đền bù chấm dứt ngay khi tiền được chi trả.
• Tư duy tái thiết cuộc sống mới: Đặt người dân vào vị trí trung tâm của chính sách. Nhà nước không chỉ đền bù tài sản mà còn có trách nhiệm bảo đảm nơi ở mới khang trang, hỗ trợ đào tạo nghề, chuyển đổi việc làm, tạo dựng hạ tầng kỹ thuật - xã hội đồng bộ và giải quyết các vấn đề sinh kế lâu dài cho toàn bộ thành viên trong hộ gia đình.

Theo chỉ đạo tại Nghị quyết 21-NQ/TW, việc triển khai chính sách thu hồi đất phải bảo đảm cải thiện rõ rệt nơi ở, điều kiện sống và sinh kế cho người có đất ở bị thu hồi, thực hiện đúng tinh thần quy định tại Luật Đất đai 2024.

Đảm Bảo Quyền Có Nơi Ở Và Phát Triển Quỹ Nhà Ở Cho Thuê Giá Phù Hợp

Một trong những điểm đột phá quan trọng gắn liền với tư duy tái thiết cuộc sống chính là trách nhiệm của Nhà nước trong việc tạo điều kiện để mọi công dân thực hiện quyền có nơi ở theo Hiến pháp 2013. Nghị quyết 21-NQ/TW yêu cầu các cơ quan chức năng phải:

1. Bố trí quỹ đất sạch và chủ động quy hoạch không gian xây dựng nhà ở tái định cư ngay từ giai đoạn chuẩn bị dự án.
2. Xây dựng cơ chế ưu đãi đặc thù nhằm thu hút các nguồn lực xã hội phát triển quỹ nhà ở cho thuê với giá cả phù hợp với khả năng chi trả của người dân lao động và người có thu nhập thấp bị ảnh hưởng bởi dự án.
3. Nâng cao chất lượng xây dựng tại các khu tái định cư, bảo đảm đầy đủ hạ tầng giao thông, điện, nước, trường học, trạm y tế và các dịch vụ thiết yếu trước khi bàn giao nhà ở cho dân.

Chính sách này khắc phục triệt để tình trạng người dân phải di dời đến nơi tái định cư nhưng thiếu thốn hạ tầng cơ bản, không thể làm ăn sinh sống dẫn đến phải bán nhà tái định cư để đi nơi khác.

Tách Dự Án Bồi Thường, Tái Định Cư Thành Dự Án Độc Lập Và Ngăn Ngăn Trục Lợi Chính Sách

Nhằm đảm bảo tiến độ triển khai các dự án trọng điểm quốc gia cũng như quyền lợi của người dân, Nghị quyết tiếp tục khẳng định chủ trương tách dự án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư thành dự án độc lập để thực hiện trước. Điều này giúp chính quyền địa phương có đủ thời gian chuẩn bị chu đáo hạ tầng tái định cư và đối thoại, vận động Nhân dân trước khi tiến hành thu hồi đất chính thức.

Đồng thời, Nghị quyết cũng đưa ra quy định nghiêm ngặt về phòng ngừa tham nhũng, tiêu cực, trục lợi chính sách bồi thường. Các hành vi xây dựng trái phép, cơi nới công trình, đón đầu quy hoạch sau khi có thông báo thu hồi đất sẽ bị kiểm soát chặt chẽ và xử lý nghiêm theo quy định pháp luật.

Sự So Sánh Với Tinh Thần Nghị Quyết 18-NQ/TW

Trước đây, Nghị quyết 18-NQ/TW năm 2022 đã đặt ra nhiều định hướng quan trọng về quản lý đất đai nhưng chưa nêu cụ thể quan điểm chuyển từ tư duy "bồi thường" sang "tái thiết cuộc sống", đồng thời cũng chưa kết nối sâu sắc nội dung này với chiến lược phát triển nhà ở cho thuê xã hội và bảo đảm sinh kế dài hạn. Sự bổ sung mang tính đột phá tại Nghị quyết 21-NQ/TW đã hoàn thiện khung chính sách đất đai của Việt Nam, đáp ứng mong mỏi chính đáng của đông đảo người dân cả nước.