Trong nền kinh tế thị trường, đấu thầu không chỉ là phương thức để lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư tối ưu mà còn là thước đo cho tính minh bạch và công bằng của môi trường kinh doanh. Tuy nhiên, thực tế cho thấy những sai phạm trong lĩnh vực này, đặc biệt là các hành vi thông thầu, gian lận, vẫn là những "hố đen" pháp lý khiến không ít doanh nghiệp và cá nhân phải đối mặt với những bản án nghiêm khắc.

9 nhóm hành vi bị nghiêm cấm trong đấu thầu theo quy định mới nhất

Kể từ ngày 01/01/2024, Luật Đấu thầu 2023 chính thức có hiệu lực, thay thế cho luật cũ năm 2013 với nhiều quy định chặt chẽ hơn nhằm siết chặt kỷ cương trong hoạt động này. Tại Điều 16 Luật Đấu thầu 2023, cơ quan lập pháp đã liệt kê chi tiết các hành vi bị nghiêm cấm, bao gồm:

• Đưa, nhận, môi giới hối lộ: Đây là hành vi nguy hiểm nhất, trực tiếp làm tha hóa đội ngũ cán bộ và làm sai lệch kết quả đấu thầu.
• Lợi dụng chức vụ, quyền hạn: Can thiệp bất hợp pháp vào hoạt động đấu thầu dưới mọi hình thức.
• Thông thầu: Bao gồm việc thỏa thuận rút dự thầu, dàn xếp để một bên thắng thầu hoặc gây khó khăn cho các bên không tham gia thỏa thuận.
• Gian lận: Cố ý cung cấp thông tin không trung thực, làm sai lệch hồ sơ tài liệu để đạt được mục đích thắng thầu.
• Cản trở: Các hành vi đe dọa, quấy rối hoặc hủy hoại chứng cứ nhằm ngăn chặn việc thanh tra, kiểm tra.
• Không bảo đảm công bằng, minh bạch: Như việc nhà thầu tham dự thầu gói thầu do chính mình tư vấn hoặc thẩm định.
• Tiết lộ thông tin: Làm lộ nội dung hồ sơ mời thầu, hồ sơ dự thầu trước thời điểm công bố theo quy định.
• Chuyển nhượng thầu trái phép: Nhà thầu chuyển nhượng phần công việc vượt quá tỷ lệ cho phép hoặc không được chủ đầu tư chấp thuận.
• Tổ chức lựa chọn nhà thầu khi chưa xác định được nguồn vốn: Dẫn đến tình trạng nợ đọng vốn kéo dài, gây thiệt hại cho doanh nghiệp.

Khi nào vi phạm đấu thầu bị truy cứu trách nhiệm hình sự?

Không dừng lại ở việc xử phạt hành chính hay cấm tham gia đấu thầu, những sai phạm nghiêm trọng sẽ bị xử lý theo pháp luật hình sự. Theo quy định tại Điều 222 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017), Tội vi phạm quy định về đấu thầu gây hậu quả nghiêm trọng được xác lập khi người phạm tội thực hiện các hành vi cấm nêu trên và gây ra thiệt hại về tài sản.

Cụ thể, cấu thành tội phạm yêu cầu mức thiệt hại từ 100 triệu đồng đến dưới 300 triệu đồng. Trong trường hợp thiệt hại dưới 100 triệu đồng, người vi phạm vẫn có thể bị truy cứu nếu đã bị xử lý kỷ luật hoặc xử phạt vi phạm hành chính về hành vi này mà còn vi phạm.

"Người nào thực hiện một trong các hành vi sau đây, gây thiệt hại từ 100.000.000 đồng đến dưới 300.000.000 đồng hoặc dưới 100.000.000 đồng nhưng đã bị xử lý kỷ luật hoặc xử phạt vi phạm hành chính về hành vi này mà còn vi phạm, thì bị phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 01 năm đến 05 năm..."

Chi tiết các khung hình phạt theo Bộ luật Hình sự hiện hành

Mức hình phạt đối với tội danh này được chia thành 03 khung chính, tùy thuộc vào tính chất và mức độ thiệt hại gây ra:

• Khung 1: Phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 01 năm đến 05 năm đối với các trường hợp cơ bản.
• Khung 2: Phạt tù từ 03 năm đến 12 năm nếu phạm tội có tổ chức, vì vụ lợi, lợi dụng chức vụ quyền hạn, dùng thủ đoạn tinh vi hoặc gây thiệt hại từ 300 triệu đồng đến dưới 1 tỷ đồng.
• Khung 3: Đây là khung hình phạt cao nhất với mức án từ 10 năm đến 20 năm tù khi gây thiệt hại từ 1 tỷ đồng trở lên.

Bên cạnh hình phạt tù, người phạm tội còn có thể bị cấm đảm nhiệm chức vụ hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm hoặc tịch thu một phần hoặc toàn bộ tài sản. Đây là lời cảnh tỉnh đanh thép cho bất kỳ cá nhân hay tổ chức nào có ý định trục lợi từ các dự án đầu tư công hay các gói thầu sử dụng ngân sách nhà nước.

Để tránh những rủi ro pháp lý đáng tiếc, các doanh nghiệp cần xây dựng quy trình kiểm soát nội bộ chặt chẽ, đào tạo đội ngũ nhân sự am hiểu sâu sắc về Luật Đấu thầu 2023 và luôn thượng tôn pháp luật trong mọi giao dịch.