Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 8761-6:2021 về Giống cây lâm nghiệp - Khảo nghiệm giá trị canh tác và giá trị sử dụng - Phần 6: Nhóm loài tre nứa do Bộ Khoa học và Công nghệ công bố, ban hành nhằm thiết lập các quy định kỹ thuật, phương pháp bố trí thí nghiệm và các chỉ tiêu đánh giá chất lượng đối với các giống tre nứa mới trước khi đưa vào sản xuất lâm nghiệp.

Phạm vi áp dụng và đối tượng điều chỉnh

Tiêu chuẩn này quy định các nguyên tắc, nội dung và phương pháp khảo nghiệm giá trị canh tác và giá trị sử dụng (khảo nghiệm VCU) đối với các giống mới thuộc nhóm loài tre nứa, bao gồm cả giống chọn tạo trong nước và giống nhập nội. Đối tượng áp dụng của tiêu chuẩn bao gồm các tổ chức, cá nhân thực hiện hoạt động nghiên cứu, chọn tạo, khảo nghiệm, sản xuất, kinh doanh và quản lý giống cây lâm nghiệp tại Việt Nam.

Quy định chung về bố trí khảo nghiệm

• Địa điểm khảo nghiệm: Phải được thực hiện tại các vùng sinh thái lâm nghiệp trọng điểm, đại diện cho điều kiện đất đai, khí hậu của vùng dự kiến khuyến cáo đưa giống vào sản xuất thực tiễn.
• Giống đối chứng: Là giống đã được công nhận hoặc giống địa phương đang được trồng phổ biến trong sản xuất, có cùng mục đích sử dụng và đặc tính sinh học tương tự với giống khảo nghiệm.
• Thiết kế thí nghiệm: Thí nghiệm khảo nghiệm phải được bố trí theo khối ngẫu nhiên hoàn chỉnh (RCBD) với ít nhất 3 lần lặp lại. Diện tích mỗi ô thí nghiệm và số lượng cây trồng phải đảm bảo đủ quy mô để thu thập số liệu thống kê tin cậy.

Các chỉ tiêu theo dõi và phương pháp đánh giá

Quá trình khảo nghiệm yêu cầu theo dõi nghiêm ngặt các nhóm chỉ tiêu sinh trưởng, chất lượng và khả năng chống chịu của nhóm loài tre nứa:

• Chỉ tiêu sinh trưởng lâm học: Đo đạc định kỳ tỷ lệ sống của cây sau khi trồng, chiều cao vút ngọn, đường kính thân cây (đo tại vị trí tiêu chuẩn hoặc đường kính gốc tùy theo giai đoạn phát triển), số lượng cây (thân) trong mỗi bụi tre nứa.
• Khả năng sinh măng: Theo dõi số lượng măng mọc hàng năm, thời gian ra măng, tỷ lệ măng phát triển thành cây trưởng thành nhằm đánh giá năng suất tái sinh của giống.
• Chỉ tiêu chất lượng thân cây: Đo chiều dài lóng thân, độ dày vách thân (vách tre), độ thẳng của thân và các đặc tính cơ lý của sợi tre nứa phục vụ cho công nghiệp chế biến lâm sản hoặc làm nguyên liệu giấy.
• Khả năng chống chịu: Đánh giá mức độ gây hại của các loại sâu bệnh hại phổ biến (như sâu đục thân, bệnh chổi rồng, mối mọt) và khả năng chịu đựng các điều kiện bất lợi của thời tiết như hạn hán, ngập úng, gió bão.

Phương pháp xử lý số liệu và đánh giá kết quả khảo nghiệm

Số liệu thu thập từ các ô tiêu chuẩn phải được xử lý bằng các phương pháp thống kê toán học chuyên ngành lâm nghiệp (như phân tích phương sai ANOVA) để so sánh sự khác biệt có ý nghĩa giữa giống khảo nghiệm và giống đối chứng. Một giống tre nứa mới được đánh giá là đạt yêu cầu khi đáp ứng các tiêu chí sau:

• Có ít nhất một hoặc một số chỉ tiêu vượt trội rõ rệt (về sinh trưởng, năng suất măng, chất lượng sợi hoặc khả năng chống chịu) so với giống đối chứng.
• Có tính ổn định cao qua các năm theo dõi và có tính đồng nhất về các đặc điểm hình thái, sinh trưởng đặc trưng của giống.

Hiệu lực thi hành

TCVN 8761-6:2021 có hiệu lực kể từ ngày công bố. Tiêu chuẩn này là căn cứ pháp lý và kỹ thuật bắt buộc để các cơ quan quản lý nhà nước về lâm nghiệp tiến hành thẩm định, đánh giá và công nhận giống tre nứa mới trước khi đưa vào sản xuất đại trà.