Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 12824-2:2020 về Giống cây lâm nghiệp - Khảo nghiệm tính khác biệt, tính đồng nhất và tính ổn định - Phần 2: Nhóm các giống Bạch đàn lai quy định các nguyên tắc, nội dung và phương pháp kỹ thuật nhằm đánh giá các chỉ tiêu DUS đối với các giống Bạch đàn lai thuộc chi Bạch đàn (Eucalyptus) phục vụ công tác quản lý và công nhận giống cây lâm nghiệp mới tại Việt Nam.

Phạm vi và đối tượng áp dụng của tiêu chuẩn

• Phạm vi áp dụng: Tiêu chuẩn này hướng dẫn quy trình và phương pháp khảo nghiệm tính khác biệt (Distinctness), tính đồng nhất (Uniformity) và tính ổn định (Stability) - gọi tắt là khảo nghiệm DUS - cho tất cả các giống lai nhân tạo hoặc lai tự nhiên thuộc chi Bạch đàn (Eucalyptus) được sử dụng trong mục đích lâm nghiệp.
• Đối tượng áp dụng: Áp dụng đối với các tổ chức, cá nhân thực hiện hoạt động chọn tạo, khảo nghiệm, sản xuất, kinh doanh và quản lý chất lượng giống cây lâm nghiệp, cụ thể là nhóm các giống Bạch đàn lai tại Việt Nam.

Quy định kỹ thuật về vật liệu và điều kiện khảo nghiệm

• Yêu cầu về mẫu giống khảo nghiệm: Tổ chức, cá nhân nộp đơn phải cung cấp đủ số lượng cây giống theo quy định của cơ quan khảo nghiệm. Cây giống gửi khảo nghiệm phải đảm bảo tiêu chuẩn chất lượng, khỏe mạnh, không bị nhiễm sâu bệnh nguy hiểm và chưa qua bất kỳ hình thức xử lý hóa chất hoặc tác động vật lý nào ảnh hưởng đến sự sinh trưởng tự nhiên, trừ khi có yêu cầu hoặc sự đồng ý của cơ quan có thẩm quyền.
• Địa điểm khảo nghiệm: Khảo nghiệm DUS phải được tiến hành tại các địa điểm có điều kiện tự nhiên, khí hậu và đất đai phù hợp với yêu cầu sinh thái của nhóm giống Bạch đàn lai cần khảo nghiệm.
• Thiết kế thí nghiệm: Thí nghiệm phải được bố trí theo các phương pháp tiêu chuẩn ngành lâm nghiệp, đảm bảo đủ số lượng cây lặp lại và số lượng cây quan sát tối thiểu để thu thập số liệu chính xác cho việc phân tích thống kê.

Phương pháp đánh giá các chỉ tiêu DUS

• Đánh giá tính khác biệt (Distinctness): Giống khảo nghiệm được xác định là có tính khác biệt nếu nó có khả năng phân biệt rõ ràng với bất kỳ giống tương tự nào đã được biết đến rộng rãi tại thời điểm nộp đơn. Việc so sánh dựa trên các đặc tính hình thái đặc trưng được mô tả chi tiết trong bảng danh mục các đặc tính của tiêu chuẩn.
• Đánh giá tính đồng nhất (Uniformity): Giống khảo nghiệm được coi là đồng nhất nếu tỷ lệ cây khác dạng (off-type) trong quần thể khảo nghiệm không vượt quá ngưỡng giới hạn cho phép đối với phương thức nhân giống vô tính (như giâm hom, nuôi cấy mô) của Bạch đàn lai.
• Đánh giá tính ổn định (Stability): Giống khảo nghiệm được coi là ổn định nếu các đặc tính đặc trưng của giống vẫn giữ nguyên sau các chu kỳ nhân giống liên tiếp hoặc sau mỗi chu kỳ khai thác, tái sinh bằng chồi.

Các nhóm đặc tính đặc trưng dùng để đánh giá giống Bạch đàn lai

• Đặc tính hình thái thân và vỏ: Đánh giá độ thẳng của thân, màu sắc vỏ thân, đặc điểm bong tróc của vỏ (bong mảng lớn, bong sợi hoặc không bong).
• Đặc tính hình thái lá: Đánh giá hình dạng, kích thước và màu sắc của lá mầm, lá non và lá trưởng thành; góc độ của lá so với cành chính.
• Đặc tính sinh sản (hoa, quả và hạt): Đánh giá hình dạng nụ hoa, kiểu nắp nụ, số lượng hoa trên cụm; hình dạng, kích thước quả, vị trí của đĩa quả và van quả khi chín.
• Đặc tính sinh trưởng và chống chịu: Đánh giá tốc độ tăng trưởng về chiều cao, đường kính thân và khả năng chống chịu với các loại sâu bệnh hại chính thường gặp trên cây Bạch đàn.

Hiệu lực thi hành

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 12824-2:2020 do cơ quan nhà nước có thẩm quyền công bố và có hiệu lực áp dụng kể từ ngày ban hành, thay thế hoặc bổ sung cho các quy định kỹ thuật trước đây về khảo nghiệm giống Bạch đàn lai.