Sự bùng nổ của Trí tuệ nhân tạo (AI) đang tái định hình nền giáo dục toàn cầu. Tại Việt Nam, việc đưa AI vào giảng dạy, học tập và quản lý giáo dục không còn là câu chuyện tương lai mà đã trở thành nhu cầu cấp thiết của các trường đại học. Tuy nhiên, một câu hỏi pháp lý lớn được đặt ra: Trường đại học có được tự ý thử nghiệm ứng dụng AI trong giáo dục không? Cơ chế pháp lý nào bảo vệ và kiểm soát hoạt động này nhằm tránh các rủi ro về đạo đức học thuật và an toàn dữ liệu?

Bài viết dưới đây sẽ phân tích chi tiết các quy định pháp luật mới nhất, đặc biệt là cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) dành cho các cơ sở giáo dục đại học.

1. Quyền tự chủ quyết định thử nghiệm ứng dụng AI của trường đại học

Theo quy định tại khoản 3 Điều 5 Nghị định 334/2026/NĐ-CP, các cơ sở giáo dục đại học hoàn toàn có quyền quyết định triển khai cơ chế thử nghiệm có kiểm soát đối với ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI). Đây là một bước tiến đột phá thể hiện quyền tự chủ cao về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số của các trường.

Cụ thể, khoản 3 Điều 5 Nghị định 334/2026/NĐ-CP quy định rõ:

\n

“Cơ sở giáo dục được quyết định triển khai cơ chế thử nghiệm có kiểm soát đối với các mô hình giáo dục số, công nghệ giáo dục, ứng dụng trí tuệ nhân tạo và khởi nghiệp đổi mới sáng tạo theo đề án được cấp có thẩm quyền phê duyệt; được áp dụng quy định về miễn trừ trách nhiệm pháp lý và thực hiện theo quy định tại Điều 22 Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo 2025 và Nghị định 353/2025/NĐ-CP ngày 31 tháng 12 năm 2025 của Chính phủ quy định chi tiết một số điều và biện pháp để tổ chức, hướng dẫn thi hành Luật Công nghiệp công nghệ số.”

\n

Như vậy, bên cạnh trí tuệ nhân tạo (AI), cơ chế thử nghiệm đặc thù này còn được áp dụng rộng rãi cho:

\n
• Các mô hình giáo dục số (e-learning thế hệ mới, vũ trụ ảo học thuật...);
\n
• Công nghệ giáo dục (EdTech);
\n
• Các dự án khởi nghiệp đổi mới sáng tạo trong khuôn viên trường học.
\n

Tuy nhiên, quyền tự chủ này không đồng nghĩa với việc các trường được tự ý triển khai một cách tự phát. Điều kiện tiên quyết là trường đại học phải xây dựng và được phê duyệt đề án thử nghiệm bởi cấp có thẩm quyền trước khi chính thức vận hành.

2. Những yêu cầu bắt buộc khi thử nghiệm AI trong môi trường học đường

Mặc dù được trao quyền tự chủ lớn, các trường đại học vẫn phải đặt hoạt động thử nghiệm AI trong khuôn khổ kiểm soát chặt chẽ. Quyền tự chủ luôn đi đôi với trách nhiệm giải trình, công khai, minh bạch và bảo đảm chất lượng giáo dục.

2.1. Gắn liền với trách nhiệm bảo đảm chất lượng giáo dục

Theo khoản 1 Điều 3 Nghị định 334/2026/NĐ-CP, nguyên tắc cốt lõi của tự chủ là:

\n

“Thực hiện quyền tự chủ của cơ sở giáo dục gắn với trách nhiệm giải trình, công khai, minh bạch và bảo đảm chất lượng giáo dục theo quy định của pháp luật.”

\n

Đồng thời, khoản 1 Điều 4 của Nghị định này cũng nhấn mạnh việc thực hiện quyền tự chủ trong hoạt động giáo dục đại học phải chịu sự thanh tra, kiểm tra, giám sát của cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền. Do đó, các ứng dụng AI khi đưa vào thử nghiệm (ví dụ: chấm điểm tự động, trợ lý ảo giảng dạy, cá nhân hóa lộ trình học tập) không được làm suy giảm chất lượng đào tạo thực tế của nhà trường.

2.2. Bảo vệ tuyệt đối quyền và lợi ích hợp pháp của người học

Một trong những rủi ro lớn nhất khi ứng dụng AI là vấn đề thiên vị thuật toán hoặc xâm phạm quyền riêng tư của sinh viên. Khoản 6 Điều 3 Nghị định 334/2026/NĐ-CP quy định việc thực hiện quyền tự chủ:

\n

“...không làm phương hại đến quốc phòng, an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội, đạo đức, thuần phong mỹ tục và bản sắc văn hóa dân tộc; bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người học.”

\n

Nhà trường phải đảm bảo rằng việc thử nghiệm AI không gây ra sự bất bình đẳng trong đánh giá kết quả học tập, không ép buộc người học sử dụng các công nghệ chưa được kiểm chứng an toàn và phải có phương án dự phòng truyền thống nếu công nghệ gặp sự cố.

2.3. Trách nhiệm về quản trị dữ liệu và chịu sự giám sát

Theo Điều 14 Nghị định 334/2026/NĐ-CP, cơ sở giáo dục có trách nhiệm cập nhật, quản lý, kết nối và chia sẻ dữ liệu đầy đủ, chính xác, kịp thời. Khi huấn luyện các mô hình AI bằng dữ liệu của sinh viên và giảng viên, nhà trường phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định về bảo vệ dữ liệu cá nhân, bảo mật thông tin và chịu sự thanh tra định kỳ từ các cơ quan quản lý chuyên ngành.

3. Cơ chế miễn trừ trách nhiệm pháp lý khi thử nghiệm AI được áp dụng thế nào?

Điểm đặc biệt và hấp dẫn nhất của cơ chế sandbox này chính là quy định về miễn trừ trách nhiệm pháp lý được nêu tại khoản 3 Điều 5 Nghị định 334/2026/NĐ-CP. Quy định này nhằm khuyến khích tinh thần dám nghĩ, dám làm, thúc đẩy đổi mới sáng tạo trong môi trường học thuật mà không bị ràng buộc quá mức bởi các rào cản pháp lý truyền thống chưa kịp cập nhật theo tốc độ phát triển của công nghệ.

Tuy nhiên, cơ chế miễn trừ này được áp dụng có điều kiện chặt chẽ:

\n
• Phải nằm trong đề án được phê duyệt: Chỉ những hoạt động thử nghiệm nằm trong phạm vi, không gian, thời gian và đối tượng đã được xác định rõ trong đề án được cấp có thẩm quyền phê duyệt mới được xem xét miễn trừ trách nhiệm.
\n
• Tuân thủ pháp luật chuyên ngành: Việc thử nghiệm phải tuân thủ các nguyên tắc quy định tại Điều 22 Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo 2025 và hướng dẫn chi tiết tại Nghị định 353/2025/NĐ-CP.
\n
• Không được lạm dụng: Mọi hành vi lợi dụng cơ chế thử nghiệm để trục lợi, xâm phạm an ninh quốc gia, hoặc cố ý gây thiệt hại nghiêm trọng đến quyền lợi của người học vẫn sẽ bị xử lý nghiêm minh theo quy định của pháp luật dân sự và hình sự.
\n

4. Lời khuyên pháp lý dành cho các trường đại học khi triển khai AI

Để quá trình thử nghiệm AI diễn ra an toàn, hiệu quả và đúng pháp luật, các trường đại học cần lưu ý các bước chuẩn bị sau:

\n
1. Xây dựng Đề án thử nghiệm chi tiết: Xác định rõ mục tiêu, công nghệ AI áp dụng, phạm vi thử nghiệm (ví dụ: áp dụng thử nghiệm cho một khoa hoặc một khóa học cụ thể), các rủi ro tiềm ẩn và phương án kiểm soát rủi ro.
\n
2. Thành lập Hội đồng Đạo đức và Công nghệ: Đánh giá tác động của AI đối với người học và người dạy trước khi trình đề án lên cấp có thẩm quyền phê duyệt.
\n
3. Ban hành Quy chế nội bộ về sử dụng AI: Quy định rõ quyền hạn, trách nhiệm của giảng viên, sinh viên khi sử dụng các công cụ AI trong học tập, nghiên cứu và thi cử nhằm đảm bảo tính trung thực học thuật.
\n

Tóm lại, pháp luật Việt Nam hiện nay đã mở ra hành lang pháp lý thông thoáng và tiến bộ, cho phép các trường đại học chủ động thử nghiệm ứng dụng AI trong giáo dục dưới một cơ chế kiểm soát an toàn. Việc tận dụng tốt cơ chế sandbox này sẽ giúp các trường bứt phá mạnh mẽ trong kỷ nguyên số.

Trên đây là những phân tích chi tiết về việc thử nghiệm ứng dụng AI trong giáo dục đại học. Quý bạn đọc có thể tra cứu toàn văn Nghị định 334/2026/NĐ-CP trên hệ thống của chúng tôi để cập nhật các quy định mới nhất về tự chủ giáo dục.