Tình trạng điểm số tăng vọt bất thường cùng tỷ lệ cử nhân tốt nghiệp loại giỏi, xuất sắc chạm ngưỡng áp đảo tại nhiều cơ sở đào tạo đại học đang dấy lên những hoài nghi lớn từ xã hội và thị trường lao động về thực chất năng lực của người học. Nhằm lập lại trật tự kỷ cương trong công tác khảo thí và bảo đảm giá trị văn bằng, ngày 16/10/2026, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã chính thức ban hành Công văn 7314/BGDĐT-GDĐH hướng dẫn thực hiện nhiệm vụ năm học 2026 - 2027 đối với giáo dục đại học và cao đẳng sư phạm.

Chấm dứt căn bệnh thành tích: Nghiêm cấm áp đặt tỷ lệ tốt nghiệp giỏi, xuất sắc

Một trong những điểm nhấn quyết liệt nhất tại Công văn 7314/BGDĐT-GDĐH là yêu cầu các cơ sở giáo dục đại học phải nâng cao hiệu lực quản lý chất lượng đào tạo, thực hiện đầy đủ trách nhiệm giải trình gắn liền với công tác tự thanh tra, kiểm tra nội bộ. Bộ Giáo dục và Đào tạo nghiêm cấm các trường đại học tự đặt ra hoặc ngầm hiểu việc áp đặt tỷ lệ phần trăm sinh viên đạt điểm cao hay tỷ lệ tốt nghiệp loại giỏi, xuất sắc.

Thực tế những năm gần đây cho thấy, dưới sức ép cạnh tranh tuyển sinh và mong muốn làm đẹp hồ sơ kiểm định, không ít đơn vị đã có biểu hiện nới lỏng khâu coi thi, chấm thi, hạ thấp độ khó của đề thi hoặc điều chỉnh barem điểm một cách thiếu khách quan. Điều này dẫn đến hiện tượng 'mưa điểm mười', 'lạm phát bằng giỏi' nhưng chất lượng tay nghề thực tế của sinh viên khi ra trường lại không đáp ứng được yêu cầu của nhà tuyển dụng.

Để ngăn chặn triệt để tình trạng 'lạm phát điểm', Bộ yêu cầu toàn bộ các trường phải rà soát toàn diện quy chế kiểm tra, đánh giá định kỳ và xếp loại tốt nghiệp; tiến hành phân tích phân bố phổ điểm học phần, kết quả học tập và xếp loại tốt nghiệp theo từng ngành, từng khóa học và từng phương thức đào tạo. Đặc biệt, kết quả phân tích phổ điểm này phải được đối chiếu chặt chẽ với hai nguồn dữ liệu trọng yếu:

• Mức độ đạt chuẩn đầu ra: Đánh giá mức độ tiệm cận thực chất so với ma trận chuẩn đầu ra của chương trình đào tạo đã công bố.
• Phản hồi từ doanh nghiệp và đơn vị sử dụng lao động: Thu thập thông tin khách quan từ thị trường lao động để nhận diện sự chênh lệch giữa điểm số học thuật trên học bạ với năng lực giải quyết công việc thực tiễn.

Năm mệnh lệnh then chốt siết chặt kỷ cương khảo thí và đánh giá

Nhằm chuẩn hóa quy trình đánh giá kết quả người học, Bộ Giáo dục và Đào tạo yêu cầu các cơ sở đào tạo triển khai nghiêm túc 5 nhóm giải pháp trọng tâm:

1. Tuyệt đối không áp đặt tỷ lệ điểm số hoặc chỉ tiêu tốt nghiệp: Chấm dứt hoàn toàn tình trạng giao chỉ tiêu tỷ lệ tốt nghiệp loại khá, giỏi cho các khoa hay bộ môn giảng dạy. Điểm số phải phản ánh trung thực năng lực của từng cá nhân người học.
2. Không hạ chuẩn đánh giá vì mục tiêu thành tích: Giữ vững tính chuẩn mực của đề thi, thang điểm, tuyệt đối không vì mục tiêu duy trì tỷ lệ sinh viên qua môn hay tăng thành tích quảng bá hình ảnh mà cắt giảm độ khó của học phần.
3. Kiểm tra định kỳ mẫu bài thi, đồ án, luận văn và minh chứng: Thực hiện hậu kiểm độc lập các túi bài thi kết thúc học phần, các hồ sơ đồ án tốt nghiệp, khóa luận cử nhân, bảo đảm việc chấm thi có căn cứ và lưu trữ đầy đủ hồ sơ minh chứng.
4. Xử lý sai phạm đúng thẩm quyền, bảo đảm quyền lợi chính đáng của người học: Kiên quyết xử lý các trường hợp giảng viên nể nang, nâng điểm, chạy điểm; đồng thời bảo đảm cơ chế phản ánh, phúc khảo công khai, minh bạch, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của sinh viên.
5. Hoàn thành báo cáo kiểm soát lạm phát điểm trước khi kết thúc năm học: Tổng kết, báo cáo cơ quan quản lý về bức tranh phân bố điểm thi và kế hoạch cải tiến chất lượng khảo thí trước khi kết thúc năm học 2026 - 2027.

Thiết lập chuẩn mực mới về văn hóa chất lượng và minh bạch thông tin

Việc kiểm soát điểm số không dừng lại ở các biện pháp hành chính nhất thời mà phải gắn liền với xây dựng hệ thống bảo đảm chất lượng bên trong vững mạnh. Theo chỉ đạo của Bộ, các trường phải tiếp tục đẩy mạnh triển khai Quyết định 78/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về phê duyệt Chương trình phát triển hệ thống bảo đảm và kiểm định chất lượng giáo dục đối với giáo dục đại học và cao đẳng sư phạm giai đoạn 2022 - 2030, hướng đến xây dựng văn hóa chất lượng thực chất.

Đồng thời, theo tinh thần của Luật Giáo dục đại học 2025, các cơ sở giáo dục đại học bắt buộc phải chủ động kiểm định chất lượng chương trình đào tạo và công khai các điều kiện bảo đảm chất lượng. Các trường cũng phải chuẩn bị đầy đủ hệ thống dữ liệu số để triển khai đánh giá theo Thông tư 83/2026/TT-BGDĐT quy định về Chuẩn cơ sở giáo dục đại học.

Song song với đó, trách nhiệm giải trình xã hội phải được hiện thực hóa nghiêm túc thông qua việc thực hiện nghĩa vụ công khai theo quy định tại Thông tư 09/2024/TT-BGDĐT. Việc công khai đầy đủ từ đội ngũ giảng viên, cơ sở vật chất, chi phí đào tạo cho tới tỷ lệ sinh viên tốt nghiệp có việc làm chính là thước đo công tâm nhất về uy tín của từng trường đại học.

Siết chặt quản lý ứng dụng Trí tuệ nhân tạo (AI) và phòng ngừa gian lận học thuật

Trước làn sóng bùng nổ của công nghệ số, một yêu cầu mang tính cấp bách trong công tác hậu kiểm năm học 2026 - 2027 là việc kiểm soát việc ứng dụng Trí tuệ nhân tạo (AI) trong học tập và nghiên cứu khoa học. Tránh tình trạng sinh viên lạm dụng các công cụ AI để tạo lập bài luận, đồ án tốt nghiệp mà không có sự đóng góp trí tuệ thực chất.

Bộ Giáo dục và Đào tạo giao trách nhiệm cho các nhà trường phải xây dựng quy định nội bộ rõ ràng, minh bạch về:

• Phạm vi và mức độ cho phép sử dụng AI: Quy định chi tiết những học phần, nội dung đồ án được phép sử dụng công cụ hỗ trợ AI và những nội dung cấm tuyệt đối.
• Nghĩa vụ minh bạch và khai báo: Người học khi nộp bài tập lớn, nghiên cứu khoa học hay khóa luận bắt buộc phải có phần cam kết và kê khai chi tiết các công cụ AI đã ứng dụng cũng như phạm vi đóng góp của công nghệ.
• Quy trình xác minh và xử lý nghiêm khắc gian lận học thuật: Ứng dụng các công cụ rà quét liêm chính học thuật, tăng cường đánh giá vấn đáp trực tiếp để đo lường độ hiểu biết thực tế của sinh viên, xử lý kỷ luật nghiêm các hành vi đạo văn hoặc gian lận công nghệ.

Việc kết hợp hài hòa giữa chuyển đổi số với việc siết chặt kỷ luật học thuật, kiên quyết dẹp bỏ 'bệnh thành tích' và 'lạm phát điểm số' chính là lời cam kết mạnh mẽ giúp giáo dục đại học Việt Nam nâng cao vị thế và uy tín trên bản đồ đào tạo khu vực và quốc tế.