Bước sang năm 2026, công cuộc cải cách hành chính tại Việt Nam tiếp tục ghi dấu ấn với những điều chỉnh quan trọng tại cấp cơ sở. Chính phủ đã ban hành Nghị định 370/2025/NĐ-CP nhằm sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 150/2025/NĐ-CP. Đây không chỉ là sự thay đổi về mặt kỹ thuật mà còn là lời giải cho bài toán tinh gọn, hiệu quả và tăng tính chủ động cho chính quyền cấp xã – nơi gần dân nhất.

1. Xác lập tư cách pháp lý độc lập: Con dấu và tài khoản riêng

Trước đây, các phòng chuyên môn cấp xã thường hoạt động phụ thuộc chặt chẽ vào bộ máy chung của UBND, dẫn đến những hạn chế nhất định trong việc thực hiện các giao dịch hành chính và tài chính. Khắc phục điều này, Điều 5 Nghị định 370/2025/NĐ-CP đã sửa đổi khoản 1 Điều 11 Nghị định 150/2025/NĐ-CP với nội dung mang tính đột phá:

"Phòng là cơ quan chuyên môn thuộc Ủy ban nhân dân cấp xã. Phòng có con dấu và tài khoản riêng theo quy định của pháp luật để thực hiện nhiệm vụ được giao..."

Việc chính thức có con dấu và tài khoản riêng giúp các phòng chuyên môn nâng cao tính tự chủ, tự chịu trách nhiệm. Điều này đặc biệt quan trọng trong việc quản lý ngân sách nội bộ, thực hiện các hợp đồng dịch vụ công và đẩy nhanh quy trình ký kết văn bản chuyên môn mà không cần chờ đợi sự phê duyệt chồng chéo.

2. Linh hoạt nhân sự lãnh đạo: Không còn quy định "cứng" một cấp phó

Thực tế tại các xã, phường có dân số đông hoặc địa bàn phức tạp, áp lực công việc lên một Phó Trưởng phòng là cực kỳ lớn. Nhận diện được bất cập này, Điều 6 Nghị định 370/2025/NĐ-CP đã điều chỉnh Điều 13 Nghị định 150/2025/NĐ-CP.

Thay vì quy định mỗi phòng chỉ có 01 Phó Trưởng phòng, quy định mới cho phép tính số lượng cấp phó dựa trên nguyên tắc bình quân 02 người/phòng trên tổng số phòng của UBND cấp xã. Sự thay đổi này tạo dư địa cho các địa phương tự cân đối nhân sự lãnh đạo giữa các phòng, ưu tiên những bộ phận có khối lượng công việc lớn như Tư pháp - Hộ tịch hay Địa chính - Xây dựng.

3. Thiết lập "trần" số lượng tổ chức để tránh phình to bộ máy

Song song với việc tăng tính chủ động, Chính phủ cũng đặt ra các rào cản kỹ thuật để kiểm soát quy mô bộ máy. Điều 8 Nghị định 370/2025/NĐ-CP bổ sung quy định vào Điều 16 Nghị định 150/2025/NĐ-CP về khung số lượng tổ chức:

• Bình quân không quá 4,5 tổ chức trên một đơn vị hành chính cấp xã.
• Riêng đối với các đô thị đặc biệt như Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh, mức bình quân được nới rộng lên không quá 4,7 tổ chức.

Quy định này buộc các địa phương phải tính toán kỹ lưỡng khi thành lập mới các tổ chức, đảm bảo tính tinh gọn và tránh lãng phí nguồn lực công.

4. Chuyển đổi số và Tiếp dân: Những nhiệm vụ trọng tâm mới

Nghị định mới đã cập nhật chức năng, nhiệm vụ của các phòng chuyên môn để bắt kịp với xu thế thời đại. Theo Điều 7 Nghị định 370/2025/NĐ-CP (sửa đổi Điều 15 Nghị định 150/2025/NĐ-CP):

• Văn phòng HĐND và UBND: Được giao thêm trọng trách tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo và đặc biệt là công tác phòng, chống tham nhũng tại cơ sở.
• Phòng Văn hóa - Khoa học và Thông tin: Trở thành hạt nhân trong việc thúc đẩy chuyển đổi số, phát triển kinh tế số và xã hội số tại địa phương.

Sự thay đổi này cho thấy tầm nhìn của Chính phủ trong việc đưa công nghệ vào quản trị công và đề cao tính minh bạch, trách nhiệm giải trình trước nhân dân.

5. Đề cao vai trò giám sát của Hội đồng nhân dân cấp xã

Một điểm mới đáng chú ý khác là việc tăng cường quyền lực cho cơ quan dân cử địa phương. Sửa đổi tại Điều 21 Nghị định 150/2025/NĐ-CP quy định UBND cấp xã phải trình HĐND cùng cấp quyết định việc thành lập, tổ chức lại hoặc giải thể các phòng chuyên môn.

Cơ chế này đảm bảo rằng mọi sự thay đổi trong bộ máy hành chính đều phải trải qua quá trình thảo luận, giám sát chặt chẽ, đảm bảo phù hợp với đặc thù kinh tế - xã hội và nguyện vọng của cử tri tại địa phương.

Tóm lại, Nghị định 370/2025/NĐ-CP là một bước đi quyết liệt trong lộ trình hiện đại hóa nền hành chính quốc gia. Với những thay đổi này, kỳ vọng bộ máy chính quyền cấp xã sẽ hoạt động chuyên nghiệp hơn, phục vụ người dân tốt hơn trong bối cảnh mới của năm 2026.