Việc ban hành Pháp lệnh Chi phí tố tụng 2024 (Pháp lệnh 05/2024/UBTVQH15) đánh dấu một bước tiến quan trọng trong việc hoàn thiện hệ thống pháp luật tư pháp tại Việt Nam. Quy định này không chỉ giúp minh bạch hóa các khoản chi phí trong quá trình giải quyết vụ án mà còn bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các đối tượng yếu thế thông qua chính sách miễn, giảm chi phí.

Phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng của Pháp lệnh mới

Theo quy định, Pháp lệnh Chi phí tố tụng 2024 tập trung điều chỉnh các nhóm vấn đề cốt lõi bao gồm: Một số loại chi phí tố tụng cụ thể; quy định về tạm ứng chi phí; trách nhiệm chi trả và nghĩa vụ chịu chi phí của các bên liên quan.

Đáng chú ý, văn bản này được xây dựng dựa trên nền tảng và sự thống nhất với các đạo luật quan trọng như:

• Bộ luật Tố tụng hình sự 2015;
• Bộ luật Tố tụng dân sự 2015;
• Luật Tố tụng hành chính 2015;
• Luật Tổ chức Tòa án nhân dân 2024.

Một điểm cần lưu ý là các khoản án phí và lệ phí Tòa án sẽ không thuộc phạm vi điều chỉnh của Pháp lệnh này mà vẫn thực hiện theo các quy định hiện hành khác.

Quyền lợi về miễn, giảm chi phí giám định và thẩm định tại chỗ

Tại Điều 6 Pháp lệnh Chi phí tố tụng 2024, Nhà nước đã thể hiện tính nhân văn khi quy định chi tiết về việc miễn, giảm tiền tạm ứng cũng như chi phí xem xét, thẩm định tại chỗ và chi phí giám định trong tố tụng dân sự và hành chính.

"Việc miễn, giảm... áp dụng đối với người quy định tại Điều 7 và Điều 8 Pháp lệnh này có yêu cầu xem xét, thẩm định tại chỗ, yêu cầu giám định được Tòa án chấp nhận và chỉ miễn, giảm đối với việc xem xét, thẩm định tại chỗ, giám định do cơ quan, đơn vị sự nghiệp công lập, tổ chức giám định tư pháp công lập thực hiện."

Điều này có nghĩa là, nếu bạn thuộc đối tượng được ưu tiên (như người có công với cách mạng, người thuộc hộ nghèo, cận nghèo...) và yêu cầu của bạn được Tòa án chấp thuận, bạn sẽ được giảm bớt gánh nặng tài chính khi theo đuổi công lý. Tuy nhiên, quy định cũng nêu rõ, nếu các bên thỏa thuận nộp thay chi phí cho người khác thì phần nộp thay đó sẽ không được xét miễn, giảm.

Thời điểm có hiệu lực và lời khuyên pháp lý

Pháp lệnh Chi phí tố tụng 2024 sẽ chính thức có hiệu lực thi hành từ ngày 01/7/2025. Đối với những vụ việc đang được giải quyết hoặc sắp khởi kiện, người dân và doanh nghiệp cần chủ động tìm hiểu kỹ các danh mục chi phí để có sự chuẩn bị tài chính phù hợp.

Đặc biệt, đối với các trường hợp khó khăn về kinh tế, việc nắm vững quy định tại Điều 7 và Điều 8 của Pháp lệnh này là cực kỳ cần thiết để kịp thời làm đơn yêu cầu miễn, giảm chi phí, đảm bảo quyền tiếp cận công lý không bị rào cản bởi vấn đề tiền bạc.