Sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI) đã mang lại bước ngoặt to lớn cho giáo dục hiện đại, đặc biệt là trong các hoạt động giáo dục tích hợp khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học (STEM). Tuy nhiên, ranh giới giữa việc ứng dụng công nghệ để nâng cao tư duy sáng tạo với hành vi lạm dụng, sao chép thiếu kiểm chứng luôn là bài toán nan giải đối với cả học sinh lẫn nhà trường.

Trước thực tiễn đó, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành Thông tư 86/2026/TT-BGDĐT quy định về tổ chức hoạt động giáo dục tích hợp khoa học, công nghệ, kĩ thuật và toán học trong giáo dục phổ thông. Văn bản này chính thức có hiệu lực từ ngày 30/9/2026, đặt ra những hành lang pháp lý chuẩn mực nhằm định hình trách nhiệm cụ thể của học sinh, thầy cô giáo cũng như các cơ sở giáo dục phổ thông khi đưa công nghệ số và trí tuệ nhân tạo vào môi trường học đường.

Học sinh sử dụng AI: Quyền lợi đi đôi với nghĩa vụ minh bạch và tự chịu trách nhiệm

Một trong những điểm nhấn quan trọng được đông đảo phụ huynh và người học quan tâm nằm ở quy định tại khoản 2 Điều 9 Thông tư 86/2026/TT-BGDĐT. Theo đó, việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong hoạt động dạy học, học tập và nghiên cứu khoa học STEM phải luôn quán triệt các tiêu chí: an toàn, có trách nhiệm, minh bạch, trung thực và nghiêm túc tuân thủ pháp luật chuyên ngành về trí tuệ nhân tạo.

Đặc biệt, hệ thống pháp luật nhấn mạnh nguyên tắc bất di bất dịch: phải luôn bảo đảm sự giám sát, kiểm soát và khả năng can thiệp trực tiếp của con người trong suốt quá trình sử dụng các thuật toán hay công cụ AI.

Theo quy định cụ thể tại điểm a khoản 2 Điều này, người học khi ứng dụng công nghệ trí tuệ nhân tạo vào quá trình giải quyết bài tập hoặc làm dự án phải thực hiện đầy đủ các yêu cầu sau:

• Chủ động kiểm chứng thông tin: AI chỉ đóng vai trò là công cụ hỗ trợ tìm kiếm, gợi ý và xử lý dữ liệu. Học sinh không được sao chép nguyên văn câu trả lời mà phải có sự đối chiếu, xác thực tính đúng đắn từ các nguồn tài liệu học thuật đáng tin cậy.
• Chịu trách nhiệm trực tiếp về sản phẩm: Sản phẩm nộp lên, dù có sự tham gia hỗ trợ của máy móc hay mô hình ngôn ngữ lớn, vẫn là sản phẩm đứng tên cá nhân học sinh. Học sinh hoàn toàn chịu trách nhiệm về nội dung, tính logic, độ chính xác cũng như bản quyền của đề tài.
• Nêu rõ phương thức và mức độ can thiệp của AI: Khi trình bày các sản phẩm học tập, đề tài hoặc dự án nghiên cứu STEM, học sinh bắt buộc phải công khai rõ ràng công cụ AI đã dùng, phạm vi ứng dụng (như hỗ trợ lập dàn ý, tìm tài liệu tham khảo, hỗ trợ viết code lập trình...) theo đúng yêu cầu định hướng của giáo viên hướng dẫn.

Trách nhiệm chuyên môn của giáo viên: "Hàng rào" bảo đảm tính trung thực học thuật

Không chỉ đặt ra yêu cầu khắt khe đối với học sinh, khoản 2 Điều 9 Thông tư 86/2026/TT-BGDĐT cũng xác lập rõ ràng vị thế và vai trò cầm cân nẩy mực của đội ngũ giáo viên đứng lớp. Theo đó, thầy cô giáo giữ vai trò chịu trách nhiệm chuyên môn và là người chịu trách nhiệm cuối cùng đối với toàn bộ quá trình kiểm soát học liệu cũng như đánh giá kết quả học tập:

• Kiểm duyệt học liệu số: Giáo viên có trách nhiệm chọn lọc, kiểm chứng tính chuẩn xác của các nội dung do AI hỗ trợ tạo ra trước khi cung cấp cho học sinh hoặc đưa vào giáo trình, bài giảng STEM.
• Định hướng nhiệm vụ học tập: Thiết kế các đề tài, nhiệm vụ mang tính phát triển tư duy bậc cao, giải quyết vấn đề thực tế, giảm thiểu những dạng bài tập có thể dễ dàng giải quyết bằng việc sao chép thô từ AI.
• Khảo sát và đánh giá công tâm: Kết quả kiểm tra, đánh giá học sinh phải phản ánh đúng năng lực, sự nỗ lực tự thân và kỹ năng làm việc thực chất, không để yếu tố can thiệp trái phép của công nghệ làm méo mó thước đo chất lượng giáo dục.

Trách nhiệm của nhà trường và bài toán bảo vệ dữ liệu cá nhân học sinh

Ở cấp độ cơ sở giáo dục, quy định tại điểm c khoản 2 Điều 9 đã phân định rất rõ trách nhiệm tổ chức và quản trị kỹ thuật số của nhà trường. Các cơ sở giáo dục phổ thông có thẩm quyền và nghĩa vụ lựa chọn, quản trị nền tảng công nghệ, hệ thống tài khoản và toàn bộ kho dữ liệu giáo dục phục vụ cho hoạt động STEM.

Đặc biệt, nhà trường phải bảo đảm tuyệt đối yếu tố phù hợp với lứa tuổi của học sinh theo các quy định nghiêm ngặt của pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân cũng như bảo vệ trẻ em trên không gian mạng. Một điểm lưu ý cốt lõi là điều kiện giới hạn độ tuổi từ các nhà cung cấp nền tảng AI xuyên biên giới chỉ mang tính chất yêu cầu bổ sung, hoàn toàn không được thay thế hay hạ thấp các điều kiện, tiêu chuẩn bắt buộc theo quy định của pháp luật Việt Nam.

Bên cạnh đó, việc thu thập, xử lý, lưu trữ và chia sẻ thông tin học sinh phải tuân thủ nghiêm ngặt Luật An toàn thông tin mạng và Nghị định về bảo vệ dữ liệu cá nhân. Các trường học chỉ được phép thu thập những dữ liệu thực sự cần thiết phục vụ trực tiếp cho hoạt động giảng dạy. Mọi kết nối hay chia sẻ thông tin dữ liệu về các dự án STEM bắt buộc phải được mã hóa an toàn, đúng mục đích giáo dục và tuyệt đối không xâm phạm đời sống riêng tư của các em học sinh.

Chuẩn hóa học liệu và khuyến khích phát triển giáo dục công nghệ cao

Không chỉ đóng vai trò "siết chặt" quản lý để phòng ngừa tiêu cực, chính sách mới còn mở rộng cánh cửa khuyến khích đổi mới sáng tạo học đường. Theo quy định tại Điều 6 Thông tư 86/2026/TT-BGDĐT, học liệu do ứng dụng AI tạo ra đều phải được người biên soạn và người sử dụng kiểm tra, chịu trách nhiệm hoàn toàn trước khi đưa vào ứng dụng thực tiễn.

Song song với đó, Bộ Giáo dục và Đào tạo khuyến khích mạnh mẽ các trường tích hợp nội dung về khoa học dữ liệu, trí tuệ nhân tạo và Internet kết nối vạn vật (IoT) vào chương trình trải nghiệm STEM. Tùy thuộc vào điều kiện cơ sở vật chất, năng lực đội ngũ và cấp học, các trường có thể chủ động lựa chọn lộ trình và mức độ triển khai sao cho linh hoạt, hiệu quả và an toàn nhất.

Như vậy, việc ban hành các quy định rõ ràng về AI không nhằm mục đích cấm đoán người học tiếp cận công nghệ mới, mà là bước đi chiến lược giúp thế hệ trẻ hình thành tư duy số văn minh, biết làm chủ công cụ và giữ vững tính trung thực trong học thuật ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường.