Hoạt động thỉnh giảng đóng vai trò quan trọng trong việc huy động tri thức, kinh nghiệm thực tiễn từ các chuyên gia, nhà khoa học và nhà giáo giỏi vào hệ thống giáo dục quốc dân. Sau 15 năm vận hành khung pháp lý cũ, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã chính thức ban hành Thông tư 59/2026/TT-BGDĐT quy định mới về chế độ thỉnh giảng, có hiệu lực thi hành từ ngày 01/9/2026. Văn bản này hứa hẹn mang lại bước ngoặt lớn trong công tác quản lý, chuẩn hóa tiêu chuẩn và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các bên liên quan.

1. Bãi bỏ quy định thỉnh giảng áp dụng suốt 15 năm qua

Căn cứ theo quy định tại Điều 16 Thông tư 59/2026/TT-BGDĐT, kể từ ngày 01/9/2026, toàn bộ khung pháp lý cũ về chế độ thỉnh giảng ban hành từ năm 2011 sẽ chính thức hết hiệu lực thi hành. Cụ thể, Bộ Giáo dục và Đào tạo thực hiện bãi bỏ hai văn bản sau:

• Thông tư 44/2011/TT-BGDĐT ngày 10/10/2011 quy định về chế độ thỉnh giảng trong các cơ sở giáo dục;
• Thông tư 11/2013/TT-BGDĐT ngày 29/3/2013 sửa đổi, bổ sung một số điều của Thông tư 44/2011/TT-BGDĐT.

Đối với các hợp đồng thỉnh giảng đã giao kết trước ngày 01/9/2026 và đang trong thời gian thực hiện, Điều 15 Thông tư 59/2026/TT-BGDĐT đã đưa ra điều khoản chuyển tiếp rất rõ ràng: Các bên tiếp tục thực hiện theo đúng nội dung thỏa thuận cho đến khi hết thời hạn hợp đồng, nhưng tối đa không quá 12 tháng kể từ ngày Thông tư mới có hiệu lực. Quy định này đảm bảo tính ổn định trong hoạt động dạy và học tại các trường, tránh gây xáo trộn đột ngột kế hoạch giảng dạy đã xây dựng.

2. Siết chặt 4 trường hợp cán bộ, công chức, viên chức không được ký hợp đồng thỉnh giảng

Nhằm tăng cường kỷ luật, kỷ cương công vụ và phòng chống tham nhũng, tại điểm d khoản 2 khoản 2 Điều 14 Thông tư 59/2026/TT-BGDĐT quy định cơ quan, tổ chức quản lý trực tiếp không được chấp thuận cho cán bộ, công chức, viên chức và người lao động ký hợp đồng thỉnh giảng trong 04 trường hợp cụ thể sau:

1. Đang trong thời hạn xử lý kỷ luật: Cá nhân đang bị xem xét, kiểm điểm hoặc trong quá trình làm rõ hành vi vi phạm kỷ luật;
2. Đang trong thời gian thi hành kỷ luật: Đang chịu các hình thức kỷ luật theo quy định của pháp luật về cán bộ, công chức, viên chức;
3. Có xung đột lợi ích: Việc tham gia thỉnh giảng phát sinh xung đột lợi ích theo quy định của pháp luật về phòng, chống tham nhũng;
4. Kết quả đánh giá chất lượng kém: Xếp loại chất lượng ở mức không hoàn thành nhiệm vụ trong năm đánh giá hiện tại hoặc năm trước liền kề.

Quy định này buộc cán bộ, công chức, viên chức phải ưu tiên hoàn thành tốt nhiệm vụ chính tại cơ quan, đơn vị công tác gốc trước khi đăng ký tham gia hoạt động giảng dạy bên ngoài.

3. Bổ sung trách nhiệm toàn diện của cơ sở thỉnh giảng và nhà giáo

So với quy định trước đây tại Điều 8 Thông tư 44/2011/TT-BGDĐT vốn chỉ tập trung vào trách nhiệm chung chung của người thỉnh giảng, thì khoản 2 Điều 13 Thông tư 59/2026/TT-BGDĐT đã bổ sung hàng loạt trách nhiệm cụ thể đối với cơ sở thỉnh giảng nhằm kiểm soát chất lượng đào tạo:

• Công khai minh bạch: Phải đăng tải công khai danh sách nhà giáo thỉnh giảng có ký hợp đồng trên cổng thông tin điện tử của trường (trừ trường hợp thỉnh giảng theo vụ việc dưới 15 tiết học hoặc chỉ báo cáo chuyên đề). Thông tin công khai gồm: Họ tên, chức danh, học vị, đơn vị công tác gốc, môn học hoặc chuyên đề đảm nhận;
• Thẩm định hồ sơ chặt chẽ: Kiểm tra kỹ năng lực chuyên môn, tiêu chuẩn pháp lý và điều kiện sức khỏe của nhà giáo trước khi giao kết hợp đồng;
• Đánh giá định kỳ & phản hồi từ người học: Xây dựng kênh phản hồi từ học sinh, sinh viên về chất lượng giảng dạy để làm căn cứ tiếp tục hoặc chấm dứt hợp đồng thỉnh giảng;
• Thông báo kết quả: Xác nhận và gửi thông báo kết quả thực hiện hợp đồng thỉnh giảng về cơ quan gốc của nhà giáo khi có yêu cầu.

4. Phân định rõ hình thức Hợp đồng lao động và Hợp đồng dịch vụ

Một trong những điểm mới cơ bản nhất của Thông tư 59/2026/TT-BGDĐT nằm ở Điều 11, khi phân định rõ ràng hai hình thức hợp đồng thỉnh giảng dựa trên bản chất pháp lý của hoạt động công việc:

Hợp đồng lao động

Được ký kết theo quy định của pháp luật lao động khi hoạt động thỉnh giảng mang đầy đủ các yếu tố của quan hệ lao động: có vị trí việc làm, trả lương định kỳ và chịu sự quản lý, điều hành, giám sát trực tiếp từ cơ sở giáo dục. Tuy nhiên, lưu ý rằng đối với nhà giáo là cán bộ, công chức thì không được phép giao kết hợp đồng lao động để thỉnh giảng.

Hợp đồng dịch vụ

Được ký kết theo quy định của pháp luật dân sự khi nhà giáo thực hiện nhiệm vụ độc lập, tự chịu trách nhiệm về sản phẩm, kết quả giảng dạy và không chịu sự quản lý, điều hành trực tiếp hàng ngày của nhà trường. Đây là hình thức áp dụng bắt buộc đối với cán bộ, công chức tham gia thỉnh giảng.

Ngoài ra, đối với các đơn vị sự nghiệp công lập, việc ký kết hợp đồng thỉnh giảng phải bảo đảm tuân thủ nghiêm ngặt các quy định tại Nghị định 235/2026/NĐ-CP của Chính phủ.

5. Điều kiện cơ sở giáo dục được đơn phương chấm dứt hợp đồng thỉnh giảng

Để bảo vệ quyền lợi chính đáng của nhà giáo thỉnh giảng và tránh tình trạng chấm dứt hợp đồng tùy tiện, điểm d khoản 1 khoản 1 Điều 13 Thông tư 59/2026/TT-BGDĐT quy định cơ sở thỉnh giảng chỉ được quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng thỉnh giảng trước thời hạn trong các trường hợp nghiêm trọng sau đây:

• Nhà giáo thỉnh giảng có hành vi vi phạm nghiêm trọng nội quy, quy chế chuyên môn của cơ sở giáo dục;
• Nhà giáo thỉnh giảng có kết quả đánh giá chất lượng giảng dạy không đạt yêu cầu theo chuẩn kiểm định chất lượng giáo dục, đào tạo của nhà trường.

Trường hợp cơ sở thỉnh giảng đơn phương chấm dứt hợp đồng trái pháp luật hoặc vi phạm cam kết về điều kiện làm việc, nhà trường sẽ phải chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại và bị xử lý vi phạm theo thỏa thuận hợp đồng cũng như quy định pháp luật hiện hành.

Như vậy, những điều chỉnh toàn diện tại Thông tư 59/2026/TT-BGDĐT đã tạo ra một hành lang pháp lý minh bạch, vừa giúp nâng cao chất lượng đội ngũ giảng dạy thỉnh giảng, vừa đảm bảo tính công bằng và tuân thủ kỷ luật công vụ trong ngành giáo dục.