Vừa qua, Bộ Công Thương đã chính thức ban hành văn bản hướng dẫn quan trọng điều chỉnh hoạt động xuất nhập khẩu hàng hóa trên thị trường Việt Nam. Đó là Thông tư 48/2026/TT-BCT quy định chi tiết một số điều của Luật Quản lý ngoại thương và Nghị định 292/2026/NĐ-CP. Văn bản này có hiệu lực thi hành ngay từ ngày 05/9/2026, đặt ra những yêu cầu tuân thủ pháp lý vô cùng nghiêm ngặt đối với cộng đồng doanh nghiệp xuất nhập khẩu trong nước và quốc tế.

Những chủ thể nào chịu sự điều chỉnh của quy định mới?

Căn cứ quy định tại Điều 2 của Thông tư 48/2026/TT-BCT, đối tượng áp dụng của văn bản bao gồm:

• Thương nhân tham gia hoạt động ngoại thương: Bao gồm doanh nghiệp, hợp tác xã, hộ kinh doanh và cá nhân hoạt động trong lĩnh vực xuất khẩu, nhập khẩu, gia công, tạm nhập tái xuất hoặc chuyển khẩu hàng hóa;
• Cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan: Các cơ quan hải quan, cơ quan kiểm tra chuyên ngành, các hiệp hội ngành hàng và tổ chức quản lý liên quan trực tiếp đến chuỗi cung ứng ngoại thương theo quy định của Luật Quản lý ngoại thương.

Chi tiết danh mục hàng tiêu dùng đã qua sử dụng bị cấm nhập khẩu theo mã HS

Một trong những điểm trọng tâm nhận được sự quan tâm lớn nhất từ cộng đồng thương nhân là danh mục hàng tiêu dùng đã qua sử dụng bị nghiêm cấm nhập khẩu vào lãnh thổ Việt Nam. Việc kiểm soát này nhằm ngăn ngừa nguy cơ biến Việt Nam thành bãi rác công nghệ, bảo vệ môi trường sinh thái, bảo vệ sức khỏe người dân và thúc đẩy sản xuất nội địa chất lượng cao.

Theo đó, danh mục hàng cấm được mã hóa chi tiết theo hệ thống mã số hàng hóa (mã HS), thuộc phạm vi quản lý chuyên ngành của Bộ Công Thương, bao gồm các nhóm hàng hóa chủ yếu sau:

• Sản phẩm dệt may và da giày đã qua sử dụng: Quần áo cũ, giày dép, phụ kiện thời trang đã qua sử dụng;
• Đồ gia dụng, thiết bị điện - điện tử đã qua sử dụng: Máy giặt, tủ lạnh, lò vi sóng, điều hòa nhiệt độ gia dụng và các linh kiện điện tử đã sử dụng;
• Sản phẩm gỗ, giấy, đồ nội thất: Các loại bàn ghế, vật dụng trang trí nội thất bằng gỗ, vật liệu giấy tái chế không đạt tiêu chuẩn kỹ thuật;
• Sản phẩm nhựa và các mặt hàng tiêu dùng khác: Đồ nhựa dùng một lần, đồ nhựa phế liệu không đáp ứng quy chuẩn;
• Phương tiện giao thông cơ giới đã qua sử dụng: Danh mục cấm cụ thể đối với một số chủng loại mô tô, xe gắn máy, xe đạp và các bộ phận, phụ tùng, linh kiện thay thế đã qua sử dụng căn cứ theo mã HS chi tiết.

Thương nhân khi khai báo hải quan phải đặc biệt lưu ý việc đối chiếu chính xác mã HS và tình trạng kỹ thuật của hàng hóa, tránh tình trạng hàng hóa bị ách tắc tại cảng biển hoặc bị xử lý tịch thu, xử phạt vi phạm hành chính nặng nề.

Quy chế Chứng nhận Quy trình Kimberley đối với xuất nhập khẩu kim cương thô

Nhằm thực thi các cam kết quốc tế của Việt Nam trong khuôn khổ Liên Hợp Quốc về việc ngăn chặn nguồn tài chính cho các cuộc xung đột vũ trang, Thông tư 48/2026/TT-BCT thiết lập cơ chế quản lý nghiêm ngặt đối với mặt hàng kim cương thô:

• Danh mục hàng hóa chi tiết theo mã HS: Quy định rõ mã HS đối với các chủng loại kim cương thô được phép xuất khẩu, nhập khẩu cũng như danh mục mặt hàng kim cương thô bị cấm giao thương nếu không có chứng chỉ hợp pháp;
• Tuân thủ Chứng nhận Quy trình Kimberley (KPCS): Lô hàng kim cương thô khi làm thủ tục hải quan xuất khẩu hoặc nhập khẩu bắt buộc phải có Giấy chứng nhận Quy trình Kimberley do cơ quan có thẩm quyền của nước xuất khẩu cấp phát; hàng hóa phải được niêm phong trong bao bì chống giả mạo;
• Chế độ báo cáo và lưu trữ hồ sơ: Doanh nghiệp kinh doanh kim cương thô phải lưu giữ đầy đủ hồ sơ nguồn gốc, chứng chỉ KPCS trong thời gian quy định để phục vụ thanh tra, hậu kiểm chuyên ngành.

Phương thức phân giao hạn ngạch thuế quan nhập khẩu thế nào?

Đối với nhóm hàng hóa thuộc diện quản lý theo biện pháp hạn ngạch thuế quan nhập khẩu (như muối, thuốc lá nguyên liệu, trứng gia cầm, đường tinh luyện...), Thông tư 48/2026/TT-BCT xác định các nguyên tắc điều hành phù hợp với cam kết trong các Hiệp định thương mại tự do (FTA) và cam kết gia nhập WTO của Việt Nam.

Cơ chế phân giao lượng hạn ngạch được thực hiện linh hoạt thông qua các phương thức chính:

1. Đấu giá quyền sử dụng hạn ngạch thuế quan: Áp dụng công khai, minh bạch nhằm tối ưu hóa nguồn thu ngân sách và tạo cơ hội bình đẳng cho các doanh nghiệp có năng lực sản xuất thực tế;
2. Phương thức xét duyệt hồ sơ: Đánh giá năng lực chế biến, nhu cầu nguyên liệu thực tế và lịch sử chấp hành pháp luật hải quan của thương nhân;
3. Phương thức đăng ký trước (First come, First served): Phân giao theo thứ tự đăng ký hợp lệ đến khi hết lượng hạn ngạch công bố hàng năm;
4. Chỉ định đầu mối nhập khẩu: Áp dụng trong các trường hợp đặc thù nhằm bảo đảm an ninh lương thực hoặc cân đối vĩ mô thị trường theo quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền.

Chế độ cung cấp thông tin và điều khoản chuyển tiếp doanh nghiệp cần ghi nhớ

Triển khai quy định tại khoản 4 và khoản 5 Điều 62 của Nghị định 292/2026/NĐ-CP, Thông tư 48/2026/TT-BCT tăng cường cơ chế liên thông điện tử và cung cấp dữ liệu số giữa Bộ Công Thương, cơ quan Hải quan và các Sở Công Thương địa phương nhằm rút ngắn tối đa thời gian thông quan hàng hóa.

Về quy định chuyển tiếp, thông tư nêu rõ:

• Các giấy phép xuất nhập khẩu, văn bản chấp thuận hạn ngạch thuế quan đã được cấp trước ngày 05/9/2026 vẫn tiếp tục có giá trị sử dụng cho đến hết thời hạn ghi trên giấy phép;
• Đối với hồ sơ đề nghị cấp phép đã nộp hợp lệ trước ngày thông tư có hiệu lực nhưng chưa được cấp thì tiếp tục được xử lý theo quy định thuận lợi nhất cho thương nhân;
• Chính thức bãi bỏ hoặc thay thế các quy định trước đây của Bộ Công Thương trái với quy định tại Thông tư 48/2026/TT-BCT.

Các doanh nghiệp hoạt động trong chuỗi cung ứng ngoại thương cần khẩn trương rà soát danh mục hàng hóa kinh doanh, chủ động thích ứng với các tiêu chuẩn mới để bảo đảm quy trình thông quan diễn ra thuận lợi, tránh rủi ro pháp lý phát sinh.