Chỉ dẫn địa lý không chỉ là một tên gọi đơn thuần mà còn là tài sản trí tuệ quốc gia, khẳng định giá trị và chất lượng đặc thù của sản phẩm gắn liền với vùng đất sản sinh ra nó. Tuy nhiên, trong quá trình khai thác thương mại, nhiều tổ chức, cá nhân đặt ra câu hỏi: Liệu có thể thêm các dấu hiệu khác vào chỉ dẫn địa lý đã được bảo hộ để làm rõ hơn nguồn gốc hoặc tạo sự khác biệt hay không? Bài viết dưới đây sẽ phân tích chi tiết vấn đề này dựa trên các quy định pháp luật hiện hành tính đến tháng 02/2020.

Chỉ dẫn địa lý là gì và điều kiện bảo hộ khắt khe ra sao?

Theo quy định tại khoản 22 Điều 4 Luật Sở hữu trí tuệ 2005, khái niệm này được định nghĩa như sau:

"Chỉ dẫn địa lý là dấu hiệu dùng để chỉ sản phẩm có nguồn gốc từ khu vực, địa phương, vùng lãnh thổ hay quốc gia cụ thể."

Để một dấu hiệu được công nhận và bảo hộ dưới danh nghĩa chỉ dẫn địa lý, pháp luật đặt ra những tiêu chuẩn rất nghiêm ngặt. Cụ thể, tại Điều 79 Luật Sở hữu trí tuệ 2005, sản phẩm mang chỉ dẫn địa lý phải đáp ứng hai điều kiện cốt lõi:

• Sản phẩm có nguồn gốc địa lý từ khu vực, địa phương, vùng lãnh thổ hoặc nước tương ứng với chỉ dẫn địa lý đó.
• Sản phẩm có danh tiếng, chất lượng hoặc đặc tính chủ yếu do điều kiện địa lý của khu vực đó quyết định (bao gồm cả yếu tố tự nhiên và con người).

Như vậy, mối liên hệ giữa chất lượng sản phẩm và địa danh là không thể tách rời. Ví dụ, khi nhắc đến "Bưởi Đoan Hùng" hay "Vải thiều Thanh Hà", người tiêu dùng mặc nhiên thừa nhận chất lượng đặc thù của chúng gắn liền với thổ nhưỡng và kỹ thuật canh tác tại các địa phương này.

Ranh giới địa lý và tính bất biến của tên gọi bảo hộ

Một đặc điểm quan trọng khác là ranh giới khu vực địa lý. Theo Điều 83 Luật Sở hữu trí tuệ 2005, khu vực này phải được xác định một cách chính xác bằng từ ngữ và bản đồ. Điều này nhằm đảm bảo tính minh bạch và ngăn chặn việc lạm dụng chỉ dẫn địa lý cho các sản phẩm nằm ngoài vùng bảo hộ.

Quay lại câu hỏi về việc thêm dấu hiệu vào chỉ dẫn địa lý, lấy ví dụ cụ thể về Sâm Ngọc Linh. Chỉ dẫn địa lý này đã được bảo hộ cho sản phẩm sâm củ. Nếu một đơn vị muốn thêm chữ "Kon Tum" vào thành "Sâm Ngọc Linh Kon Tum" ngay trong tên gọi chỉ dẫn địa lý thì điều này là không được phép đối với văn bằng đã cấp. Tên gọi đã được đăng ký và bảo hộ là một chỉnh thể thống nhất, việc tự ý thêm bớt các yếu tố làm thay đổi cấu trúc dấu hiệu có thể dẫn đến việc hiểu sai lệch về đối tượng được bảo hộ hoặc gây nhầm lẫn cho người tiêu dùng.

Các trường hợp không được bảo hộ chỉ dẫn địa lý theo quy định năm 2019

Cần lưu ý rằng, theo Điều 80 Luật Sở hữu trí tuệ 2005 (đã được sửa đổi, bổ sung bởi Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kinh doanh bảo hiểm và Luật Sở hữu trí tuệ 2019), có 4 nhóm đối tượng không được bảo hộ:

1. Tên gọi, chỉ dẫn đã trở thành tên gọi chung của hàng hóa theo nhận thức của người tiêu dùng (ví dụ: Whisky, Vodka).
2. Chỉ dẫn địa lý của nước ngoài mà tại nước đó không được bảo hộ, đã bị chấm dứt bảo hộ hoặc không còn được sử dụng.
3. Chỉ dẫn địa lý trùng hoặc tương tự với một nhãn hiệu đang được bảo hộ, nếu việc sử dụng có khả năng gây nhầm lẫn về nguồn gốc thương mại của hàng hóa.
4. Chỉ dẫn địa lý gây hiểu sai lệch cho người tiêu dùng về nguồn gốc địa lý thực của sản phẩm.

Lời khuyên cho doanh nghiệp và tổ chức quản lý

Mặc dù không được thêm dấu hiệu vào tên gọi chỉ dẫn địa lý đã bảo hộ, nhưng doanh nghiệp hoàn toàn có thể cung cấp thêm thông tin trên nhãn hàng hóa. Việc ghi thêm "Xuất xứ: Kon Tum" hoặc "Sản xuất tại huyện Tu Mơ Rông, tỉnh Kon Tum" dưới dạng thông tin nhãn mác để cụ thể hóa nguồn gốc là hoàn toàn hợp lệ và cần thiết để minh bạch thông tin với khách hàng.

Việc tuân thủ nghiêm ngặt các quy định về chỉ dẫn địa lý không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi của người sản xuất chân chính mà còn góp phần nâng cao vị thế của nông sản Việt Nam trên thị trường quốc tế. Các tổ chức quản lý cần chú trọng việc cung cấp bản đồ và mô tả đặc tính kỹ thuật chi tiết để khẳng định sự khác biệt nổi bật của sản phẩm so với các vùng lân cận.