Cán bộ UBND xã hướng dẫn người dân thực hiện các thủ tục hành chính về đất đai (ảnh minh họa)

Kể từ ngày 01/7/2025, hệ thống quản lý đất đai tại Việt Nam chứng kiến một sự thay đổi mang tính lịch sử với việc thực thi Nghị định 151/2025/NĐ-CP. Đây là văn bản pháp lý quan trọng cụ thể hóa tinh thần của Luật Đất đai 2024 về việc đẩy mạnh phân cấp, phân quyền cho chính quyền cơ sở. Theo đó, Ủy ban nhân dân (UBND) cấp xã không còn chỉ đóng vai trò hỗ trợ mà đã trở thành cơ quan trực tiếp quyết định nhiều vấn đề cốt lõi liên quan đến quyền lợi sát sườn của người sử dụng đất.

1. Bước ngoặt trong phân cấp quản lý đất đai tại cơ sở

Việc chuyển giao thẩm quyền từ cấp huyện sang cấp xã được đánh giá là một bước đi táo bạo nhưng cần thiết để giảm tải áp lực cho bộ máy hành chính cấp trên, đồng thời giúp người dân tiếp cận dịch vụ công nhanh chóng hơn. Theo quy định tại Nghị định 151/2025/NĐ-CP, thẩm quyền của cấp xã hiện nay bao trùm từ khâu quy hoạch, thu hồi đất đến bồi thường và cấp giấy chứng nhận.

Thẩm quyền quyết định thu hồi và bồi thường đất

Một trong những thay đổi lớn nhất là UBND cấp xã hiện nay có quyền ban hành Thông báo thu hồi đất và trực tiếp ra Quyết định thu hồi đất trong nhiều trường hợp, bao gồm thu hồi do vi phạm pháp luật hoặc thu hồi để phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng. Đi kèm với đó là thẩm quyền phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư – những công việc trước đây vốn thuộc về UBND cấp huyện.

• Quyết định giá đất cụ thể: Cấp xã được giao quyền xác định giá đất cụ thể để tính tiền bồi thường hoặc giá bán nhà ở tái định cư trong địa bàn quản lý.
• Cưỡng chế thu hồi đất: UBND cấp xã có quyền phê duyệt phương án cưỡng chế và trực tiếp tổ chức thực hiện việc cưỡng chế nếu người có đất thu hồi không chấp hành.

Công tác đo đạc, kiểm đếm đất đai được thực hiện trực tiếp bởi cán bộ địa chính cấp xã (ảnh minh họa)

Thẩm quyền về đăng ký và cấp Giấy chứng nhận (Sổ đỏ)

Người dân giờ đây có thể thực hiện các thủ tục cấp mới, cấp đổi Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất ngay tại UBND xã đối với các trường hợp cá nhân, cộng đồng dân cư. Cấp xã cũng có thẩm quyền xác định lại diện tích đất ở và ghi giá đất trong các quyết định giao đất, cho thuê đất hoặc chuyển mục đích sử dụng đất.

2. Trách nhiệm của Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân cấp xã

Không chỉ dừng lại ở các quyết định hành chính, vai trò giám sát và lập kế hoạch của chính quyền cấp xã cũng được nâng cao rõ rệt.

Đối với Hội đồng nhân dân (HĐND) cấp xã

HĐND cấp xã có trách nhiệm giám sát chặt chẽ quá trình bồi thường, hỗ trợ, tái định cư thông qua việc tham dự các buổi họp của Hội đồng bồi thường. Đồng thời, cơ quan này có quyền thông qua quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất cấp xã trước khi trình cấp trên phê duyệt.

Đối với Ủy ban nhân dân (UBND) cấp xã

UBND cấp xã đóng vai trò là đơn vị "đầu tàu" trong việc tổ chức lập, điều chỉnh và công bố công khai quy hoạch sử dụng đất. Đặc biệt, trách nhiệm quản lý quỹ đất đã thu hồi tại khu vực nông thôn và đất bãi bồi ven sông, ven biển cũng được giao trực tiếp cho cấp này.

"Căn cứ vào Điều 5, 6, 10, 13, 14, 17 và Phụ lục I Phần II, Phần V, Phần VI, Nghị định 151/2025/NĐ-CP, mọi nhiệm vụ, vai trò, chức năng, thẩm quyền của chính quyền cấp Huyện đã được chuyển tiếp cho chính quyền cấp xã hoặc cấp tỉnh theo quy định mới về phân quyền, phân cấp."

3. Lời khuyên cho người dân khi thực hiện thủ tục đất đai

Với việc thẩm quyền được đưa về sát dân, người dân cần lưu ý một số điểm sau để đảm bảo quyền lợi của mình:

1. Liên hệ trực tiếp UBND xã: Mọi thắc mắc về quy hoạch, thủ tục cấp sổ đỏ hoặc khiếu nại tranh chấp đất đai giữa các hộ gia đình nên được gửi trực tiếp đến UBND xã nơi có đất.
2. Giám sát công khai: Người dân có quyền yêu cầu UBND xã công khai các phương án bồi thường, hỗ trợ và quy hoạch sử dụng đất tại trụ sở để kiểm tra, đối chiếu.
3. Cập nhật biến động: Khi có thay đổi về hiện trạng sử dụng đất (tặng cho, mở rộng đường...), hãy chủ động thực hiện thủ tục đăng ký biến động tại bộ phận địa chính xã để được cập nhật hồ sơ kịp thời.

Sự thay đổi về thẩm quyền này không chỉ là một bước tiến về thủ tục hành chính mà còn là minh chứng cho nỗ lực xây dựng một chính quyền kiến tạo, hành động vì lợi ích của nhân dân ngay từ cấp cơ sở.