Trong thực tế đời sống, không hiếm gặp các trường hợp nhà đất được mua sắm, tạo lập trong thời kỳ hôn nhân nhưng trên Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (thường gọi là Sổ đỏ) chỉ ghi tên của vợ hoặc chồng. Khi mâu thuẫn gia đình phát sinh dẫn đến ly hôn, vấn đề không đứng tên trong Sổ đỏ có được chia nhà đất không trở thành tâm điểm tranh chấp pháp lý gay gắt.

Để giải quyết thấu đáo vấn đề này, cần căn cứ vào các quy định tại Luật Hôn nhân và gia đình 2014 và Luật đất đai 2013 để xác định tài sản đó là tài sản chung hay tài sản riêng của vợ chồng.

1. Nguyên tắc xác định tài sản chung dù chỉ đứng tên một người

Theo quy định tại khoản 1 Điều 33 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, tài sản chung của vợ chồng gồm tài sản do vợ, chồng tạo ra, thu nhập từ lao động, hoạt động sản xuất, kinh doanh, hoa lợi, lợi tức phát sinh từ tài sản riêng và thu nhập hợp pháp khác trong thời kỳ hôn nhân.

Đặc biệt, pháp luật cũng quy định rõ về các khoản thu nhập hợp pháp khác tại Điều 9 Nghị định 126/2014/NĐ-CP bao gồm: tiền thưởng, tiền trúng xổ số, trợ cấp... phát sinh trong thời kỳ hôn nhân.

Nguyên tắc suy đoán tài sản chung: Một điểm cực kỳ quan trọng mà người dân cần lưu ý là quy định tại khoản 3 Điều 33 Luật Hôn nhân và gia đình 2014:

"Trong trường hợp không có căn cứ để chứng minh tài sản mà vợ, chồng đang có tranh chấp là tài sản riêng của mỗi bên thì tài sản đó được coi là tài sản chung."

Như vậy, nếu nhà đất được hình thành trong thời kỳ hôn nhân (mua bằng tiền lương, thu nhập chung...) thì dù Sổ đỏ chỉ đứng tên vợ hoặc chồng, về mặt pháp lý, đó vẫn được coi là tài sản chung trừ khi người đứng tên chứng minh được đó là tài sản riêng của mình.

2. Khi nào Sổ đỏ đứng tên một người được xác định là tài sản riêng?

Ngược lại với trường hợp trên, nếu người đứng tên trên Sổ đỏ chứng minh được tài sản thuộc các trường hợp quy định tại Điều 43 Luật Hôn nhân và gia đình 2014 thì người còn lại sẽ không được chia khi ly hôn. Các trường hợp này bao gồm:

• Tài sản mà mỗi người có trước khi kết hôn (ví dụ: cha mẹ mua cho con trước khi lấy vợ/chồng).
• Tài sản được thừa kế riêng hoặc được tặng cho riêng trong thời kỳ hôn nhân.
• Tài sản được hình thành từ nguồn tài sản riêng của vợ hoặc chồng.
• Tài sản phục vụ nhu cầu thiết yếu của vợ, chồng.

Trong những trường hợp này, quyền định đoạt hoàn toàn thuộc về người đứng tên. Người không đứng tên sẽ không có quyền yêu cầu phân chia trừ khi chứng minh được mình có công sức đóng góp vào việc duy trì, tôn tạo hoặc phát triển khối tài sản đó.

3. Cách thức phân chia tài sản chung khi ly hôn

Khi đã xác định được nhà đất là tài sản chung, việc phân chia sẽ được thực hiện theo quy định tại Điều 59 Luật Hôn nhân và gia đình 2014. Về nguyên tắc, tài sản chung được chia đôi nhưng có tính đến các yếu tố sau:

1. Hoàn cảnh của gia đình và của vợ, chồng.
2. Công sức đóng góp của vợ, chồng vào việc tạo lập, duy trì và phát triển khối tài sản chung. Lao động trong gia đình được coi là lao động có thu nhập.
3. Bảo vệ lợi ích chính đáng của mỗi bên trong sản xuất, kinh doanh và nghề nghiệp để các bên có điều kiện tiếp tục lao động tạo thu nhập.
4. Lỗi của mỗi bên trong vi phạm quyền, nghĩa vụ của vợ chồng.

Lời khuyên pháp lý: Để tránh những tranh chấp không đáng có, vợ chồng nên thực hiện đăng ký cả tên vợ và chồng trên Giấy chứng nhận đối với tài sản chung. Trong trường hợp có tranh chấp, các bên cần thu thập đầy đủ chứng cứ về nguồn gốc tiền mua đất, công sức đóng góp để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình trước Tòa án.

Hy vọng bài viết đã giải đáp rõ thắc mắc về việc không đứng tên Sổ đỏ có được chia nhà khi ly hôn không. Nếu bạn đang gặp phải tình huống tương tự, hãy liên hệ với các chuyên gia pháp lý để được tư vấn chi tiết theo từng hồ sơ cụ thể.