Chỉ định thầu là gì và tại sao lại quan trọng?

Trong hoạt động kinh tế, đấu thầu là cơ chế đảm bảo tính cạnh tranh và minh bạch. Tuy nhiên, có những tình huống đặc thù đòi hỏi sự nhanh chóng hoặc tính chuyên môn cao mà các hình thức đấu thầu rộng rãi không thể đáp ứng kịp thời. Đó là lúc hình thức chỉ định thầu được áp dụng như một giải pháp tối ưu.

Theo quy định tại Điều 20 Luật Đấu thầu 2023 (được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 90/2025/QH15), chỉ định thầu là hình thức lựa chọn nhà thầu mà chủ đầu tư chọn trực tiếp một nhà thầu có đủ năng lực, kinh nghiệm để thực hiện gói thầu, thay vì tổ chức đấu thầu rộng rãi.

7 trường hợp được chỉ định thầu từ ngày 04/8/2025

Căn cứ theo khoản 1 Điều 78 Nghị định 214/2025/NĐ-CP, các trường hợp được áp dụng chỉ định thầu bao gồm:

1. Gói thầu có yêu cầu cấp bách, khẩn cấp

Đây là nhóm trường hợp ưu tiên hàng đầu nhằm bảo vệ an ninh quốc gia, tính mạng và tài sản của nhân dân. Cụ thể bao gồm các nhiệm vụ quốc phòng, an ninh, đối ngoại; khắc phục hậu quả thiên tai, hỏa hoạn, dịch bệnh hoặc các sự kiện bất khả kháng khác. Đặc biệt, việc duy trì hoạt động của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh trong tình huống cấp cứu cũng thuộc nhóm này.

2. Gói thầu cần đẩy nhanh tiến độ, bảo đảm chất lượng

Trường hợp này áp dụng cho các dự án có ý nghĩa chiến lược hoặc theo chỉ đạo trực tiếp từ Quốc hội, Chính phủ để đảm bảo tính đồng bộ và hiệu quả vận hành công trình. Việc chỉ định thầu giúp rút ngắn thời gian chuẩn bị, đưa công trình vào khai thác đúng tiến độ cam kết.

3. Lĩnh vực chiến lược và công nghệ cao

Các gói thầu liên quan đến nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo đặc biệt hoặc chuyển đổi số quốc gia thường đòi hỏi nhà thầu có năng lực chuyên biệt và bí quyết công nghệ. Do đó, pháp luật cho phép chỉ định thầu để đảm bảo các mục tiêu chiến lược về công nghệ của đất nước.

4. Gói thầu có giá trị nhỏ (Hạn mức chỉ định thầu)

Để giảm bớt thủ tục hành chính rườm rà cho các gói thầu quy mô nhỏ, Nghị định quy định rõ hạn mức:

"Gói thầu thuộc dự toán mua sắm không hình thành dự án có giá gói thầu không quá 500 triệu đồng; gói thầu dịch vụ tư vấn thuộc dự án có giá gói thầu không quá 800 triệu đồng; gói thầu dịch vụ phi tư vấn, hàng hóa, xây lắp, hỗn hợp thuộc dự án có giá gói thầu không quá 02 tỷ đồng."

5. Gói thầu có yêu cầu đặc thù về kỹ thuật, công nghệ

Áp dụng khi thị trường chỉ có một hoặc rất ít nhà thầu có khả năng đáp ứng các yêu cầu kỹ thuật phức tạp, công nghệ độc quyền hoặc cần đảm bảo tính tương thích với các hệ thống hiện hữu mà không thể thay thế bởi nhà thầu khác.

6. Gói thầu bảo vệ bí mật nhà nước

Nhằm đảm bảo an ninh quốc gia, các gói thầu liên quan đến bí mật nhà nước theo quy định của pháp luật sẽ được thực hiện theo quy trình chỉ định thầu để kiểm soát chặt chẽ thông tin và đối tượng thực hiện.

7. Dự án quan trọng quốc gia

Các gói thầu thuộc dự án quan trọng quốc gia được Quốc hội quyết định áp dụng chỉ định thầu ngay khi phê duyệt chủ trương đầu tư dự án. Đây thường là các dự án có tầm ảnh hưởng lớn đến kinh tế - xã hội của cả nước.

Lời khuyên cho doanh nghiệp và chủ đầu tư

Việc nắm rõ các trường hợp được chỉ định thầu giúp doanh nghiệp chủ động hơn trong việc chuẩn bị hồ sơ năng lực và tiếp cận các cơ hội hợp tác. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng dù là chỉ định thầu, nhà thầu vẫn phải chứng minh năng lực và kinh nghiệm đáp ứng yêu cầu của gói thầu. Chủ đầu tư cũng cần tuân thủ nghiêm ngặt quy trình chỉ định thầu thông thường hoặc rút gọn theo quy định tại Nghị định 214/2025/NĐ-CP để đảm bảo tính pháp lý.