Việc thí điểm tổ chức mô hình chính quyền đô thị tại Thủ đô Hà Nội không chỉ là một bước đi đột phá trong cải cách hành chính mà còn là lời giải cho bài toán tinh gọn bộ máy, nâng cao hiệu quả quản lý tại các khu vực đô thị có tốc độ phát triển nhanh. Theo tinh thần của Nghị quyết 97/2019/QH14 vừa được Quốc hội ban hành, Hà Nội sẽ chính thức bước vào giai đoạn chuyển đổi mô hình quản lý mới từ giữa năm 2021.

Trụ sở cơ quan hành chính tại Hà Nội sẽ có những thay đổi lớn về cấu trúc vận hành (ảnh minh họa)

Cấu trúc chính quyền đô thị mới tại Hà Nội

Theo quy định tại Điều 1 Nghị quyết 97/2019/QH14, mô hình chính quyền địa phương tại thành phố Hà Nội được thiết lập theo hai tầng nấc khác biệt giữa khu vực đô thị và khu vực nông thôn:

• Tại cấp Thành phố, huyện, quận, thị xã, xã, thị trấn: Tiếp tục duy trì cấp chính quyền địa phương đầy đủ, bao gồm cả Hội đồng nhân dân (HĐND) và Ủy ban nhân dân (UBND).
• Tại các phường thuộc quận và thị xã: Đây là điểm thay đổi cốt lõi. Chính quyền địa phương ở phường chỉ còn là UBND phường – một cơ quan hành chính trực thuộc, không còn tổ chức HĐND phường.

Sự thay đổi này nhằm mục tiêu giảm bớt các tầng nấc trung gian, giúp việc điều hành từ cấp quận xuống phường trở nên thông suốt, nhanh chóng và trực tiếp hơn, phù hợp với đặc thù quản lý đô thị tập trung.

Lộ trình chuyển tiếp và kết thúc nhiệm kỳ

Một câu hỏi được nhiều cử tri quan tâm là số phận của các đại biểu HĐND phường hiện tại sẽ ra sao? Theo lộ trình, HĐND và UBND phường nhiệm kỳ 2016 - 2021 sẽ tiếp tục hoạt động cho đến hết ngày 30/6/2021. Kể từ ngày 01/7/2021, mô hình mới sẽ chính thức vận hành.

Các cuộc họp triển khai cải cách hành chính đang được thực hiện quyết liệt (ảnh minh họa)

Để đảm bảo tính liên tục của hoạt động hành chính, Điều 4 Nghị quyết 97/2019/QH14 cũng đưa ra các quy định chuyển tiếp rất cụ thể:

"Trường hợp Chủ tịch Ủy ban nhân dân quận, thị xã chưa bổ nhiệm được Chủ tịch, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân phường thì Chủ tịch, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân phường nhiệm kỳ 2016 - 2021 tiếp tục thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn theo quy định của Nghị quyết này cho đến khi Chủ tịch Ủy ban nhân dân quận, thị xã bổ nhiệm Chủ tịch, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân phường mới."

Hiệu lực pháp lý của các văn bản cũ

Người dân hoàn toàn có thể yên tâm về tính pháp lý của các giấy tờ, văn bản đã được chính quyền phường ban hành trước đó. Các văn bản quy phạm pháp luật và văn bản hành chính của chính quyền địa phương ở phường nhiệm kỳ 2016 - 2021 ban hành trước ngày 01/7/2021, nếu chưa được cơ quan có thẩm quyền thay thế hoặc bãi bỏ, thì vẫn tiếp tục được áp dụng theo quy định.

Phạm vi áp dụng và những ngoại lệ

Cần lưu ý rằng không phải toàn bộ các đơn vị hành chính mới thành lập đều áp dụng ngay mô hình này. Cụ thể, các quận, thị xã, thành phố thuộc thành phố hoặc phường tại thành phố Hà Nội được thành lập từ ngày 01/01/2021 (ngày Nghị quyết có hiệu lực) sẽ không thuộc phạm vi thí điểm cho đến khi có quyết định mới từ cơ quan có thẩm quyền.

Việc thí điểm này sẽ được thực hiện dựa trên nền tảng của Luật tổ chức chính quyền địa phương 2015 và các văn bản hướng dẫn thi hành. Đây được kỳ vọng sẽ là mô hình mẫu để các đô thị lớn khác như TP. Hồ Chí Minh hay Đà Nẵng có thể tham khảo và áp dụng trong tương lai gần.