Trong hệ thống tổ chức của Đảng Cộng sản Việt Nam, tổ chức cơ sở Đảng đóng vai trò là nền tảng, là cầu nối giữa Đảng với quần chúng nhân dân. Việc xác định số lượng Đảng viên tối thiểu để thành lập chi bộ không chỉ là vấn đề thủ tục hành chính mà còn là yếu tố then chốt để đảm bảo năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của tổ chức Đảng tại cơ sở. Dựa trên bối cảnh pháp lý năm 2020, chúng ta sẽ cùng phân tích chi tiết các quy định tại Điều lệ Đảng Cộng sản Việt Nam 2011 và các văn bản hướng dẫn liên quan.

1. Điều kiện về số lượng Đảng viên để thành lập chi bộ Đảng

Theo quy định tại Điều 21 Điều lệ Đảng, tổ chức cơ sở Đảng (bao gồm chi bộ cơ sở và Đảng bộ cơ sở) là hạt nhân chính trị ở cơ sở. Điều kiện về số lượng Đảng viên để thành lập được quy định cụ thể như sau:

2. Ở xã, phường, thị trấn có từ ba đảng viên chính thức trở lên, lập tổ chức cơ sở đảng (trực thuộc cấp uỷ cấp huyện). Ở cơ quan, doanh nghiệp, hợp tác xã, đơn vị sự nghiệp, đơn vị quân đội, công an và các đơn vị khác có từ ba đảng viên chính thức trở lên, lập tổ chức đảng (tổ chức cơ sở đảng hoặc chi bộ trực thuộc đảng uỷ cơ sở)...

Như vậy, mốc số lượng quan trọng nhất là 03 Đảng viên chính thức. Đây là điều kiện tiên quyết để hình thành một tổ chức Đảng độc lập. Trong trường hợp một đơn vị chưa đủ 03 Đảng viên chính thức, cấp ủy cấp trên trực tiếp sẽ có trách nhiệm giới thiệu các Đảng viên này sinh hoạt tại một tổ chức cơ sở Đảng thích hợp khác để đảm bảo quyền lợi và nghĩa vụ sinh hoạt Đảng không bị gián đoạn.

Phân cấp tổ chức dựa trên số lượng Đảng viên

Bên cạnh điều kiện thành lập, quy mô của tổ chức cơ sở Đảng cũng được phân loại dựa trên số lượng Đảng viên:

• Dưới 30 Đảng viên: Thành lập Chi bộ cơ sở, có các tổ Đảng trực thuộc.
• Từ 30 Đảng viên trở lên: Thành lập Đảng bộ cơ sở, có các chi bộ trực thuộc Đảng ủy.

Tuy nhiên, trong một số trường hợp đặc thù, nếu được cấp ủy cấp trên trực tiếp đồng ý, một đơn vị có dưới 30 Đảng viên vẫn có thể thành lập Đảng bộ cơ sở nếu có yêu cầu nhiệm vụ chính trị quan trọng.

2. Chi bộ có bao nhiêu Đảng viên thì được bầu chi ủy?

Việc kiện toàn bộ máy lãnh đạo của chi bộ (chi ủy) cũng phụ thuộc chặt chẽ vào số lượng Đảng viên chính thức đang sinh hoạt. Căn cứ vào khoản 4 Điều 24 Điều lệ Đảng:

4. Chi bộ có dưới chín đảng viên chính thức, bầu bí thư chi bộ; nếu cần, bầu phó bí thư. Chi bộ có chín đảng viên chính thức trở lên, bầu chi uỷ, bầu bí thư và phó bí thư chi bộ trong số chi uỷ viên.

Để hướng dẫn chi tiết hơn, Quy định 29-QĐ/TW năm 2016 của Ban Chấp hành Trung ương đã nêu rõ các nguyên tắc bầu cử:

• Chi bộ có từ 09 Đảng viên chính thức trở lên: Bắt buộc bầu chi ủy. Số lượng chi ủy viên do đại hội chi bộ quyết định nhưng không quá 07 đồng chí.
• Chi bộ có dưới 09 Đảng viên: Chỉ bầu Bí thư, nếu cần thiết thì bầu thêm 01 Phó Bí thư.

Quy trình bầu cử phải thực hiện theo thứ tự: Bầu chi ủy trước, sau đó bầu Bí thư và Phó Bí thư trong số các chi ủy viên đã trúng cử. Đây là quy định nhằm đảm bảo tính dân chủ và tập trung trong lãnh đạo Đảng.

3. Những lưu ý quan trọng khi thành lập và hoạt động chi bộ

Trong thực tế triển khai tại thời điểm năm 2020, các tổ chức Đảng cần lưu ý một số điểm sau:

• Tính chính thức của Đảng viên: Chỉ những Đảng viên đã hết thời gian dự bị và được công nhận là Đảng viên chính thức mới được tính vào số lượng để thành lập chi bộ hoặc bầu chi ủy.
• Vai trò của cấp ủy cấp trên: Cấp ủy cấp trên trực tiếp (thường là Đảng ủy khối hoặc Huyện ủy) có quyền xem xét, quyết định việc tổ chức Đảng đó trực thuộc cấp ủy nào cho phù hợp với tình hình thực tế và yêu cầu nhiệm vụ.
• Chỉ định Bí thư: Trong trường hợp đặc biệt hoặc khi bầu đến lần thứ 3 mà không có đồng chí nào trúng cử Bí thư, cấp ủy cấp trên có quyền chỉ định một đồng chí làm Bí thư điều hành để không làm gián đoạn hoạt động của chi bộ.

Việc nắm vững các quy định về thành lập chi bộ Đảng và bầu chi ủy là trách nhiệm của mỗi Đảng viên và tổ chức, góp phần xây dựng Đảng ngày càng trong sạch, vững mạnh từ gốc rễ.