Trong bối cảnh năm 2020, việc di chuyển nơi ở và mong muốn ổn định cuộc sống tại các tỉnh, thành phố lớn đang trở thành nhu cầu thiết yếu của nhiều công dân. Tuy nhiên, thuật ngữ "nhập khẩu" hay "cắt khẩu" mà người dân thường dùng thực chất là các thủ tục về đăng ký thường trú và chuyển hộ khẩu theo quy định của pháp luật cư trú hiện hành.

Để giúp quý độc giả nắm rõ các rào cản pháp lý cũng như điều kiện cần thiết, bài viết dưới đây sẽ phân tích chi tiết các quy định dựa trên Luật Cư trú 2006 (sửa đổi, bổ sung năm 2013) và các văn bản hướng dẫn liên quan tính đến thời điểm tháng 8/2020.

1. Điều kiện đăng ký thường trú tại các tỉnh

Đối với các địa phương là tỉnh (không phải thành phố trực thuộc Trung ương), điều kiện để công dân được nhập hộ khẩu tương đối thuận lợi. Căn cứ quy định tại Điều 19 Luật Cư trú 2006, công dân chỉ cần đáp ứng các tiêu chí sau:

• Có chỗ ở hợp pháp: Chỗ ở này có thể thuộc sở hữu của công dân hoặc do thuê, mượn, ở nhờ.
• Sự đồng ý của chủ hộ: Trong trường hợp chỗ ở hợp pháp là do thuê, mượn hoặc ở nhờ của cá nhân thì phải được người cho thuê, cho mượn, cho ở nhờ đồng ý bằng văn bản.

Như vậy, tại các tỉnh, chỉ cần bạn sở hữu một căn nhà hoặc có hợp đồng thuê nhà hợp pháp và được chủ nhà đồng ý, việc đăng ký thường trú sẽ được thực hiện một cách nhanh chóng.

2. Điều kiện nhập hộ khẩu tại các thành phố trực thuộc Trung ương (trừ Hà Nội)

Đối với các thành phố lớn như TP. Hồ Chí Minh, Đà Nẵng, Hải Phòng và Cần Thơ, quy định có phần khắt khe hơn nhằm điều tiết mật độ dân cư. Theo Điều 20 Luật Cư trú 2006 (đã được sửa đổi bởi Luật Cư trú 2013), công dân muốn đăng ký thường trú phải thuộc một trong các trường hợp:

Trường hợp có chỗ ở hợp pháp và thời gian tạm trú

Đây là trường hợp phổ biến nhất đối với người lao động ngoại tỉnh. Điều kiện bao gồm:

• Có chỗ ở hợp pháp tại thành phố đó.
• Về thời gian tạm trú: Nếu đăng ký vào huyện, thị xã thuộc thành phố thì phải tạm trú liên tục từ 01 năm trở lên. Nếu đăng ký vào quận thuộc thành phố thì thời gian tạm trú liên tục phải từ 02 năm trở lên.

Trường hợp theo diện quan hệ gia đình

Công dân được người có sổ hộ khẩu đồng ý cho nhập vào sổ của mình nếu thuộc các mối quan hệ huyết thống hoặc hôn nhân như: Vợ về ở với chồng; con về ở với cha mẹ; người hết tuổi lao động về ở với anh chị em ruột; ông bà nội ngoại về ở với cháu ruột...

Trường hợp điều động, tuyển dụng

Người được điều động, tuyển dụng đến làm việc tại cơ quan, tổ chức hưởng lương từ ngân sách nhà nước hoặc theo chế độ hợp đồng không xác định thời hạn và có chỗ ở hợp pháp cũng đủ điều kiện để nhập khẩu ngay mà không cần xét thời gian tạm trú.

3. Quy định đặc thù đối với Thủ đô Hà Nội

Hà Nội là địa phương có quy định riêng biệt và khắt khe nhất cả nước do áp dụng song song Luật Cư trú và Luật Thủ đô 2012.

Đăng ký thường trú tại các quận nội thành

Theo khoản 4 Điều 18 Luật Thủ đô 2012, để được nhập khẩu vào nội thành Hà Nội, công dân phải:

• Tạm trú liên tục tại nội thành từ 03 năm trở lên.
• Có nhà ở thuộc sở hữu của mình hoặc nhà thuê của tổ chức, cá nhân có đăng ký kinh doanh nhà ở.
• Đối với nhà thuê, phải đảm bảo diện tích bình quân theo quy định của Hội đồng nhân dân TP. Hà Nội (thường là 15m2 sàn/người) và được chủ nhà đồng ý bằng văn bản.

Đăng ký thường trú tại khu vực ngoại thành

Điều kiện nhập khẩu tại các huyện ngoại thành Hà Nội hiện nay vẫn thực hiện theo quy định chung của Luật Cư trú, tức là chỉ cần tạm trú liên tục từ 01 năm trở lên và có chỗ ở hợp pháp.

4. Lưu ý về sự thay đổi trong tương lai

Mặc dù hiện tại (tháng 8/2020), các quy định trên vẫn đang có hiệu lực thi hành, nhưng công dân cần lưu ý rằng Quốc hội đã thông qua Luật Cư trú mới (Luật Cư trú 2020). Dự kiến từ ngày 01/7/2021, phương thức quản lý cư trú bằng Sổ hộ khẩu giấy sẽ dần được thay thế bằng phương thức quản lý hiện đại qua số định danh cá nhân và cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư. Khi đó, các điều kiện về thời gian tạm trú tại các thành phố trực thuộc Trung ương có thể sẽ được bãi bỏ để đảm bảo quyền tự do cư trú của công dân.

Lời khuyên pháp lý: Trước khi tiến hành thủ tục chuyển khẩu, công dân nên liên hệ với Công an xã, phường, thị trấn nơi dự kiến chuyển đến để được hướng dẫn chi tiết về các biểu mẫu và giấy tờ chứng minh chỗ ở hợp pháp, tránh việc đi lại nhiều lần do thiếu sót hồ sơ.