Việc chấm dứt hợp đồng lao động để tìm kiếm cơ hội mới là điều hết sức bình thường. Tuy nhiên, không ít người lao động rơi vào tình cảnh trớ trêu khi đã rời đi nhưng vẫn bị công ty cũ "giam lỏng" quyền lợi bằng cách không chịu chốt sổ Bảo hiểm xã hội (BHXH). Điều này không chỉ gây khó khăn khi làm thủ tục hưởng trợ cấp thất nghiệp mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình đóng BHXH tại đơn vị mới.

Trách nhiệm chốt sổ BHXH: Nghĩa vụ bắt buộc của doanh nghiệp

Nhiều doanh nghiệp thường lấy lý do người lao động chưa bàn giao xong công việc hoặc đang có tranh chấp để trì hoãn việc chốt sổ. Tuy nhiên, theo quy định pháp luật hiện hành (tháng 10/2020), đây là trách nhiệm bắt buộc không thể thoái thác.

Cụ thể, tại khoản 5 Điều 21 Luật Bảo hiểm xã hội 2014 quy định rõ trách nhiệm của người sử dụng lao động:

"Phối hợp với cơ quan bảo hiểm xã hội trả sổ bảo hiểm xã hội cho người lao động, xác nhận thời gian đóng bảo hiểm xã hội khi người lao động chấm dứt hợp đồng lao động, hợp đồng làm việc hoặc thôi việc theo quy định của pháp luật."

Đồng thời, khoản 3 Điều 47 Bộ luật Lao động 2012 cũng nhấn mạnh rằng khi chấm dứt hợp đồng lao động, người sử dụng lao động có trách nhiệm hoàn thành thủ tục xác nhận và trả lại sổ bảo hiểm xã hội cùng những giấy tờ khác đã giữ của người lao động.

Lưu ý rằng, dù Bộ luật Lao động 2019 đã được ban hành nhưng phải đến ngày 01/01/2021 mới chính thức có hiệu lực. Do đó, ở thời điểm hiện tại (tháng 10/2020), các tranh chấp vẫn đang được điều chỉnh bởi khung pháp lý của năm 2012.

Người lao động cần làm gì để đòi lại quyền lợi?

Nếu công ty cũ cố tình "chây ì", người lao động không nên cam chịu mà cần chủ động thực hiện các bước sau để bảo vệ mình:

Bước 1: Khiếu nại trực tiếp đến người sử dụng lao động

Đây là thủ tục bắt buộc đầu tiên theo quy định về giải quyết khiếu nại lao động. Theo Điều 118 Luật Bảo hiểm xã hội 2014 và hướng dẫn tại Nghị định 24/2018/NĐ-CP, người lao động gửi đơn khiếu nại lần đầu đến Giám đốc công ty.

Trong đơn cần nêu rõ yêu cầu chốt sổ và trả sổ BHXH theo đúng thời hạn luật định. Theo Điều 15 Nghị định 24/2018/NĐ-CP, thời hạn giải quyết khiếu nại lần đầu là không quá 30 ngày (đối với vùng sâu vùng xa có thể lên đến 60 ngày).

Bước 2: Khiếu nại đến Sở Lao động - Thương binh và Xã hội

Nếu hết thời hạn mà công ty không giải quyết hoặc người lao động không đồng ý với quyết định giải quyết, bước tiếp theo là khiếu nại lần hai đến Chánh Thanh tra Sở Lao động - Thương binh và Xã hội nơi công ty đặt trụ sở. Đây là biện pháp hành chính mạnh mẽ, thường mang lại hiệu quả cao vì cơ quan chức năng sẽ vào cuộc thanh tra đơn vị.

Bước 3: Khởi kiện ra Tòa án nhân dân

Người lao động có quyền khởi kiện trực tiếp ra Tòa án nhân dân cấp huyện nơi công ty đóng trụ sở mà không nhất thiết phải qua bước hòa giải tại cơ sở (đối với tranh chấp về BHXH). Hồ sơ khởi kiện bao gồm đơn khởi kiện, hợp đồng lao động, quyết định nghỉ việc và các chứng cứ chứng minh công ty chưa chốt sổ.

Mức xử phạt đối với doanh nghiệp vi phạm

Cần lưu ý rằng, hành vi không trả sổ BHXH cho người lao động có thể bị xử phạt hành chính rất nặng. Theo quy định tại Nghị định 28/2020/NĐ-CP (có hiệu lực từ tháng 4/2020), người sử dụng lao động có hành vi không trả sổ bảo hiểm xã hội cho người lao động có thể bị phạt tiền từ 2.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng tùy vào số lượng người lao động bị vi phạm.

Việc nắm vững các quy định pháp luật trong bối cảnh năm 2020 sẽ giúp người lao động tự tin hơn trong việc đòi lại quyền lợi chính đáng của mình. Đừng để sự thiếu hiểu biết về pháp lý khiến bạn mất đi những quyền lợi an sinh xã hội quan trọng.