Trong bối cảnh Nghị định 126/2020/NĐ-CP vừa được ban hành và chuẩn bị có hiệu lực từ ngày 05/12/2020, một trong những nội dung nhận được sự quan tâm lớn của người nộp thuế chính là các biện pháp cưỡng chế thi hành quyết định hành chính thuế. Đặc biệt, pháp luật đã quy định rất rõ ràng về các loại tài sản mang tính chất 'thiết yếu', 'nhân đạo' mà cơ quan thuế tuyệt đối không được phép kê biên để đảm bảo đời sống tối thiểu cho cá nhân và hoạt động đặc thù của tổ chức.

1. 5 nhóm tài sản của cá nhân không được kê biên cưỡng chế thuế

Căn cứ theo quy định tại điểm a khoản 2 Điều 35 Nghị định 126/2020/NĐ-CP, khi thực hiện biện pháp cưỡng chế kê biên tài sản đối với người nộp thuế là cá nhân, những tài sản sau đây được coi là 'bất khả xâm phạm':

"a) Tài sản không được kê biên của người nộp thuế là cá nhân bao gồm:
- Nhà ở duy nhất của cá nhân và gia đình người bị cưỡng chế.
- Thuốc chữa bệnh, lương thực, thực phẩm phục vụ nhu cầu thiết yếu của cá nhân, gia đình người bị cưỡng chế.
- Công cụ lao động thông thường cần thiết được dùng làm phương tiện sinh sống chủ yếu hoặc duy nhất của cá nhân và gia đình người bị cưỡng chế.
- Quần áo, đồ dùng sinh hoạt thiết yếu của cá nhân và gia đình người bị cưỡng chế.
- Đồ dùng thờ cúng; di vật, huân chương, huy chương, bằng khen."

Việc quy định nhà ở duy nhất không bị kê biên nhằm bảo đảm quyền có nơi ở của công dân, tránh tình trạng người nộp thuế rơi vào cảnh không nơi nương tựa sau khi thi hành quyết định xử phạt. Tương tự, các vật dụng phục vụ nhu cầu sinh tồn như thuốc men, lương thực hay công cụ lao động chính là 'cần câu cơm' duy nhất cũng được bảo vệ nghiêm ngặt.

2. Các loại tài sản của tổ chức, cơ sở kinh doanh được miễn kê biên

Không chỉ đối với cá nhân, Điều 35 của Nghị định này cũng mở rộng phạm vi bảo vệ đối với các tổ chức, cơ sở sản xuất kinh doanh nhằm duy trì các giá trị an sinh xã hội và an ninh quốc gia:

• Lĩnh vực y tế và giáo dục: Thuốc chữa bệnh, phương tiện, dụng cụ thuộc cơ sở y tế (trừ hàng hóa kinh doanh); nhà trẻ, trường học và các thiết bị thuộc các cơ sở này (nếu không phải tài sản lưu thông kinh doanh).
• An toàn và môi trường: Các trang thiết bị, phương tiện bảo đảm an toàn lao động, phòng chống cháy nổ và chống ô nhiễm môi trường.
• Lợi ích công cộng và quốc phòng: Cơ sở hạ tầng phục vụ lợi ích chung; hàng hóa nhập khẩu trực tiếp cho an ninh, quốc phòng hoặc hàng hóa xuất khẩu đặc thù.

Lưu ý về thời điểm áp dụng

Người nộp thuế cần lưu ý rằng các quy định chi tiết này tại Nghị định 126/2020/NĐ-CP sẽ chính thức có hiệu lực thi hành từ ngày 05/12/2020. Đây là bước hoàn thiện quan trọng trong hệ thống pháp luật quản lý thuế, vừa đảm bảo tính nghiêm minh của pháp luật, vừa thể hiện tính nhân văn đối với quyền lợi cơ bản của người dân.

Việc nắm rõ danh mục tài sản không được kê biên giúp cá nhân và doanh nghiệp tự bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình trong trường hợp phát sinh các tranh chấp hoặc cưỡng chế hành chính về thuế.