Trong bối cảnh số lượng người lao động làm thủ tục hưởng bảo hiểm xã hội (BHXH) một lần tăng đột biến do ảnh hưởng của dịch Covid-19, Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội (LĐTB&XH) đã trình Chính phủ phương án sửa đổi chính sách theo hướng vô cùng khắt khe. Đề xuất này không chỉ nhằm bảo vệ lưới an sinh dài hạn mà còn trực tiếp tác động đến quyền lợi sát sườn của hàng triệu lao động Việt Nam.

Lộ trình siết chặt: Chỉ được rút khi đã 'hết tuổi lao động'?

Tại Tờ trình mới nhất gửi Chính phủ vào tháng 4/2021, Bộ LĐTB&XH dự kiến điều chỉnh quy định điều kiện hưởng BHXH một lần theo hướng có lộ trình tiến tới chỉ giải quyết đối với người lao động khi đã hết tuổi lao động nhưng không đủ điều kiện hưởng lương hưu mà không có nhu cầu đóng tiếp.

Cụ thể, nội dung đề xuất nhấn mạnh:

“Điều chỉnh quy định điều kiện hưởng BHXH một lần theo hướng có lộ trình tiến tới chỉ giải quyết đối với người lao động khi đã hết tuổi lao động nhưng không đủ điều kiện hưởng lương hưu mà không có nhu cầu đóng tiếp, trừ trường hợp ra nước ngoài để định cư hợp pháp hoặc mắc bệnh hiểm nghèo mà có nhu cầu nhận một lần hoặc quy định trường hợp chưa hết tuổi lao động mà nhận bảo hiểm xã hội một lần thì mức hưởng thấp hơn”.

Nếu đề xuất này được đưa vào Luật Bảo hiểm xã hội 2014 sửa đổi và được thông qua, cánh cửa rút tiền sớm sẽ bị thu hẹp đáng kể. Người lao động sẽ không còn được tự do quyết định rút tiền sau 1 năm nghỉ việc như quy định hiện hành.

Mối liên hệ mật thiết với lộ trình tăng tuổi nghỉ hưu

Khái niệm "hết tuổi lao động" hiện nay được căn cứ trực tiếp vào Bộ luật Lao động 2019 và Nghị định 135/2020/NĐ-CP. Theo đó, kể từ năm 2021, tuổi nghỉ hưu của người lao động trong điều kiện lao động bình thường là đủ 60 tuổi 03 tháng đối với lao động nam và đủ 55 tuổi 04 tháng đối với lao động nữ.

Sau đó, cứ mỗi năm tăng thêm 03 tháng đối với lao động nam và 04 tháng đối với lao động nữ cho đến khi đủ 62 tuổi đối với nam vào năm 2028 và đủ 60 tuổi đối với nữ vào năm 2035. Như vậy, nếu đề xuất của Bộ LĐTB&XH thành hiện thực, một lao động nữ 30 tuổi muốn rút BHXH một lần có thể phải chờ đợi thêm gần 30 năm nữa mới đủ điều kiện chạm tay vào số tiền mình đã đóng góp.

Tại sao lại có đề xuất 'ngặt nghèo' này?

Theo thống kê của Bảo hiểm xã hội Việt Nam, chỉ trong 3 tháng đầu năm 2021, cả nước đã có hơn 226.500 người hưởng BHXH một lần, tăng hơn 20,5% so với cùng kỳ năm 2020. Đây là con số báo động, cho thấy xu hướng 'tiêu trước tiền dưỡng già' đang trở nên phổ biến do áp lực kinh tế từ đại dịch.

Việc siết chặt điều kiện rút một lần hoàn toàn phù hợp với tinh thần của Nghị quyết 28-NQ/TW về cải cách chính sách bảo hiểm xã hội. Trung ương đã khẳng định cần có quy định phù hợp để giảm tình trạng hưởng BHXH một lần theo hướng:

• Tăng quyền lợi nếu bảo lưu thời gian tham gia để hưởng chế độ hưu trí.
• Giảm quyền lợi nếu quyết định hưởng BHXH một lần.

Những thiệt thòi khi 'gặt lúa non' an sinh

Các chuyên gia pháp lý cảnh báo, khi nhận BHXH một lần, người lao động sẽ mất đi cơ hội được hưởng lương hưu hàng tháng khi về già - nguồn thu nhập ổn định nhất khi không còn khả năng lao động. Bên cạnh đó, họ cũng mất đi quyền lợi được cấp thẻ bảo hiểm y tế miễn phí và chế độ tử tuất cho thân nhân sau này.

Lời khuyên cho người lao động trước ngưỡng cửa thay đổi

Dù đây mới chỉ là đề xuất trong quá trình soạn thảo Luật Bảo hiểm xã hội sửa đổi, nhưng nó cho thấy quyết tâm của Nhà nước trong việc giữ chân người lao động ở lại hệ thống. Thay vì rút một lần để giải quyết khó khăn trước mắt, người lao động nên cân nhắc việc bảo lưu thời gian đóng. Khi có điều kiện, họ có thể tiếp tục đóng nối để đủ điều kiện hưởng lương hưu, đảm bảo một tuổi già an nhàn và không trở thành gánh nặng cho gia đình, xã hội.

Hiện nay, theo quy định tại Điều 60 Luật Bảo hiểm xã hội 2014, người lao động vẫn có quyền yêu cầu nhận BHXH một lần sau 1 năm nghỉ việc nếu không tiếp tục đóng. Tuy nhiên, bối cảnh pháp lý năm 2021 đang chuyển mình mạnh mẽ, đòi hỏi mỗi cá nhân cần có cái nhìn dài hạn hơn cho tương lai của chính mình.