Trong bối cảnh các quy định về an sinh xã hội ngày càng được siết chặt, việc phân định rõ ràng giữa hành vi "chậm đóng" và "trốn đóng" Bảo hiểm xã hội (BHXH) trở thành vấn đề sống còn đối với các doanh nghiệp. Kể từ ngày 30/11/2025, khi Nghị định 274/2025/NĐ-CP chính thức có hiệu lực, ranh giới này đã được cụ thể hóa bằng những mốc thời gian và điều kiện nghiêm ngặt.

Sự thay đổi căn bản trong tư duy quản lý đóng BHXH

Trước đây, nhiều đơn vị sử dụng lao động vẫn còn tâm lý chủ quan, coi việc chậm nộp tiền BHXH chỉ là vấn đề tài chính tạm thời. Tuy nhiên, theo quy định tại Điều 3 và Điều 6 Nghị định 274/2025/NĐ-CP, hành vi chậm đóng sẽ bị xem xét chuyển thành trốn đóng nếu doanh nghiệp không khắc phục sau các thời hạn đôn đốc cụ thể.

3 kịch bản chuyển đổi từ chậm đóng sang trốn đóng BHXH

Pháp luật hiện hành phân loại rõ 03 trường hợp điển hình mà doanh nghiệp rất dễ mắc phải nếu không quản trị tốt quy trình nhân sự và kế toán:

1. Doanh nghiệp "quên" đăng ký tham gia BHXH

Đây là trường hợp đơn vị có sử dụng lao động thuộc diện bắt buộc nhưng không thực hiện thủ tục đăng ký. Theo khoản 1 Điều 28 Luật Bảo hiểm xã hội 2024, doanh nghiệp phải đăng ký trong thời hạn quy định. Nếu quá 60 ngày kể từ ngày hết hạn mà vẫn chưa thực hiện, hành vi này chính thức bị coi là trốn đóng kể từ ngày thứ 61.

2. Khai thấp mức lương thực tế để giảm tiền đóng

Nhiều doanh nghiệp lách luật bằng cách ký hợp đồng với mức lương cơ bản thấp hơn thu nhập thực tế của người lao động. Hành vi này sẽ bị xác định là trốn đóng ngay lập tức kể từ ngày sau tháng kế tiếp của kỳ phát sinh tiền lương (đối với đơn vị đóng hằng tháng) hoặc sau chu kỳ đóng tiếp theo (đối với đơn vị đóng 3 hoặc 6 tháng một lần).

3. Chây ì dù đã có văn bản đôn đốc từ cơ quan BHXH

Đây là trường hợp phổ biến nhất. Quy trình xử lý được chia làm hai mốc:

• Nếu văn bản đôn đốc gửi trong vòng 45 ngày: Doanh nghiệp có thêm 60 ngày để khắc phục. Sau thời gian này, hành vi chuyển thành trốn đóng từ ngày thứ 61.
• Nếu văn bản đôn đốc gửi sau 45 ngày: Thời gian "ân hạn" chỉ còn 15 ngày kể từ ngày ban hành văn bản đôn đốc.

Hệ lụy khôn lường khi bị gắn nhãn "Trốn đóng"

Khi bị xác định là trốn đóng, doanh nghiệp không chỉ phải nộp đủ số tiền gốc mà còn phải chịu mức lãi suất chậm nộp cực cao. Cụ thể:

Hành vi trốn đóng BHXH, BHTN sẽ bị tính lãi bằng 0,03%/ngày trên số tiền và số ngày trốn đóng.

Nghiêm trọng hơn, tùy vào quy mô và tính chất, hành vi trốn đóng BHXH có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định của Bộ luật Hình sự, ảnh hưởng trực tiếp đến uy tín và sự tồn vong của pháp nhân thương mại.

Lời khuyên pháp lý: Doanh nghiệp cần rà soát kỹ danh sách lao động và mức lương đóng BHXH định kỳ, đồng thời phản hồi ngay lập tức các văn bản từ cơ quan BHXH để tránh rơi vào tình trạng trốn đóng ngoài ý muốn.