Nghề lái tàu hỏa luôn đòi hỏi sự tập trung cao độ và một nền tảng thể lực vững chắc để đảm bảo an toàn cho hàng trăm hành khách và khối lượng hàng hóa khổng lồ. Nhằm cụ thể hóa các quy định mới nhất, Bộ Y tế đã ban hành Thông tư 42/2025/TT-BYT quy định chi tiết về tiêu chuẩn sức khỏe của người điều khiển phương tiện giao thông đường sắt.

Căn cứ pháp lý và phạm vi điều chỉnh mới nhất

Theo quy định tại Điều 1 Thông tư 42/2025/TT-BYT, văn bản này được ban hành dựa trên căn cứ của Luật Đường sắt 2025. Cụ thể, tiêu chuẩn sức khỏe này áp dụng trực tiếp cho đối tượng là người điều khiển phương tiện giao thông đường sắt theo quy định tại khoản 2 Điều 48 Luật Đường sắt 2025.

"Người điều khiển phương tiện giao thông đường sắt phải đáp ứng tiêu chuẩn sức khỏe quy định tại Phụ lục 01 ban hành kèm theo Thông tư này." - Trích Điều 2 Thông tư 42/2025/TT-BYT.

Tiêu chuẩn khắt khe về thị lực và hệ thần kinh

Thị lực là yếu tố sống còn đối với một lái tàu. Quy định mới chỉ rõ những trường hợp không đủ điều kiện bao gồm:

• Thị lực nhìn xa từng mắt: mắt tốt dưới 8/10 hoặc mắt kém dưới 5/10 (kể cả khi đã dùng kính).
• Tật khúc xạ nặng: trên +5 diop hoặc trên -8 diop.
• Rối loạn nhận biết 3 màu cơ bản: đỏ, vàng, xanh lá cây - đây là những màu sắc chủ đạo của hệ thống tín hiệu đường sắt.
• Các bệnh lý khác như song thị, chói sáng hoặc quáng gà.

Về hệ thần kinh, người lái tàu tuyệt đối không được mắc các chứng bệnh như động kinh, liệt vận động một chi trở lên, hội chứng ngoại tháp hoặc các chứng chóng mặt do bệnh lý. Những rối loạn này có thể dẫn đến việc mất kiểm soát phương tiện trong tích tắc, gây ra hậu quả khôn lường.

Các bệnh lý tim mạch và hô hấp: Không thể chủ quan

Thông tư cũng liệt kê danh mục dài các bệnh lý tim mạch khiến ứng viên bị loại, tiêu biểu như:

• Tăng huyết áp giai đoạn nặng (HA tối đa ≥ 180 mmHg).
• Suy tim từ độ II trở lên.
• Các rối loạn nhịp tim chưa ổn định hoặc đã can thiệp tái thông mạch vành, ghép tim.

Đối với hệ hô hấp, những người mắc hen phế quản chưa kiểm soát hoặc lao phổi đang giai đoạn lây nhiễm cũng sẽ không được phép điều khiển tàu để đảm bảo an toàn cho bản thân và cộng đồng.

Quy định về chất kích thích và điều khoản chuyển tiếp

Một điểm đáng chú ý là việc kiểm soát nghiêm ngặt các chất gây nghiện. Người lái tàu sẽ bị loại nếu xét nghiệm dương tính với ma túy hoặc sử dụng các loại thuốc điều trị làm ảnh hưởng đến khả năng thức tỉnh. Đặc biệt, nồng độ cồn sẽ được kiểm tra gắt gao trong các kỳ khám sức khỏe định kỳ.

Về hiệu lực thi hành, Điều 6 Thông tư 42/2025/TT-BYT xác định văn bản có hiệu lực từ ngày 01/01/2026. Kể từ thời điểm này, Thông tư 12/2018/TT-BYT sẽ chính thức hết hiệu lực.

Tuy nhiên, theo Điều 4 Thông tư 42/2025/TT-BYT, nếu việc khám sức khỏe đã thực hiện trước ngày 01/01/2026 nhưng chưa có kết luận thì vẫn sẽ áp dụng tiêu chuẩn cũ tại Thông tư 12/2018/TT-BYT để giải quyết.

Việc cập nhật các tiêu chuẩn sức khỏe này không chỉ là yêu cầu pháp lý mà còn là bước đi cần thiết để hiện đại hóa ngành đường sắt, hướng tới sự an toàn tuyệt đối cho mọi hành trình.