Tình trạng doanh nghiệp "né" đóng Bảo hiểm xã hội (BHXH) cho người lao động không còn là chuyện hiếm. Tuy nhiên, với sự siết chặt của pháp luật hiện nay, cái giá phải trả cho hành vi này là vô cùng đắt, từ những khoản phạt tiền tỷ đến án tù dài hạn cho người đứng đầu.

Ranh giới mong manh giữa vi phạm hành chính và tội phạm hình sự

Nhiều chủ doanh nghiệp vẫn lầm tưởng rằng việc chậm đóng hay trốn đóng BHXH chỉ dừng lại ở mức xử phạt hành chính. Thực tế, theo quy định tại Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017), các hành vi gian lận, trốn đóng bảo hiểm đã được hình sự hóa với những chế tài cực kỳ nghiêm khắc.

Cụ thể, tại Điều 216 Bộ luật Hình sự 2015 quy định về Tội trốn đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp cho người lao động, pháp nhân thương mại phạm tội có thể bị phạt tiền từ 200 triệu đồng đến 3 tỷ đồng.

Không chỉ dừng lại ở phạt tiền, cá nhân phạm tội còn có thể đối mặt với hình phạt tù từ 06 tháng đến 07 năm. Đặc biệt, đối với hành vi gian lận bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp quy định tại Điều 214 Bộ luật Hình sự 2015, mức hình phạt cao nhất có thể lên đến 10 năm tù nếu chiếm đoạt số tiền từ 500 triệu đồng trở lên hoặc gây thiệt hại từ 500 triệu đồng trở lên.

Xử phạt hành chính: Không còn là con số nhỏ

Nếu chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự, doanh nghiệp vẫn phải đối mặt với các mức phạt hành chính "nặng tay" theo quy định tại Nghị định 12/2022/NĐ-CP. Các hành vi phổ biến như chậm đóng, đóng không đúng mức quy định hoặc đóng không đủ số người đều bị xử lý nghiêm.

Các mức phạt tiền cụ thể đối với người sử dụng lao động:

• Phạt từ 12% đến 15% tổng số tiền phải đóng (tối đa 75 triệu đồng) đối với hành vi chậm đóng BHXH bắt buộc, bảo hiểm thất nghiệp.
• Phạt từ 18% đến 20% tổng số tiền phải đóng (tối đa 75 triệu đồng) đối với hành vi không đóng BHXH bắt buộc, bảo hiểm thất nghiệp cho toàn bộ người lao động thuộc diện tham gia.
• Phạt từ 50 triệu đồng đến 70 triệu đồng đối với hành vi gian lận, giả mạo hồ sơ bảo hiểm để trục lợi mà chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự.

Bên cạnh việc nộp phạt, doanh nghiệp còn buộc phải thực hiện các biện pháp khắc phục hậu quả như: Truy nộp số tiền bảo hiểm chưa đóng, chậm đóng và nộp số tiền lãi bằng 02 lần mức lãi suất đầu tư quỹ BHXH bình quân của năm trước liền kề tính trên số tiền, thời gian chậm đóng.

Lời khuyên cho doanh nghiệp để tránh rủi ro pháp lý

Trong bối cảnh các cơ quan chức năng đang tăng cường thanh tra, kiểm tra và phối hợp liên ngành giữa cơ quan Bảo hiểm xã hội và Công an, doanh nghiệp cần chủ động rà soát lại công tác trích đóng bảo hiểm. Việc tuân thủ đúng quy định tại Luật Bảo hiểm xã hội 2014 không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi cho người lao động mà còn là cách tốt nhất để bảo vệ uy tín và sự phát triển bền vững của chính doanh nghiệp.

Đừng để những sai sót nhỏ trong quản lý nhân sự dẫn đến những hậu quả pháp lý nặng nề, ảnh hưởng trực tiếp đến vận mệnh của doanh nghiệp và tự do của người quản lý.