Trong tâm lý của không ít cá nhân kinh doanh nhỏ lẻ, việc không đăng ký kinh doanh hay không có giấy phép đồng nghĩa với việc "đứng ngoài" sự quản lý của cơ quan chức năng, đặc biệt là về thuế. Tuy nhiên, đây là một quan niệm sai lầm có thể dẫn đến những rắc rối pháp lý nghiêm trọng. Pháp luật hiện hành quy định rất rõ ràng: Nghĩa vụ thuế gắn liền với hoạt động phát sinh doanh thu, không phụ thuộc vào việc bạn có giấy phép kinh doanh hay không.

Cán bộ thuế hướng dẫn người dân thực hiện nghĩa vụ thuế (ảnh minh họa)

Ai là đối tượng phải nộp thuế dù không đăng ký kinh doanh?

Căn cứ theo quy định tại Điều 2 Thông tư 40/2021/TT-BTC, đối tượng nộp thuế giá trị gia tăng (GTGT) và thuế thu nhập cá nhân (TNCN) bao gồm hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh là cá nhân cư trú có hoạt động sản xuất, kinh doanh hàng hóa, dịch vụ trong tất cả các lĩnh vực.

Đáng chú ý, quy định này bao phủ cả những trường hợp thường bị lầm tưởng là không phải nộp thuế như:

• Cá nhân hành nghề độc lập trong các lĩnh vực được cấp chứng chỉ hành nghề.
• Hoạt động thương mại điện tử, bao gồm cả thu nhập từ các nền tảng số, dịch vụ nội dung số.
• Cá nhân cho thuê tài sản hoặc chuyển nhượng tên miền internet ".vn".
• Kinh doanh tại các chợ biên giới, chợ cửa khẩu.

"Hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh có hoạt động sản xuất, kinh doanh hàng hóa, dịch vụ thuộc tất cả các lĩnh vực, ngành nghề sản xuất, kinh doanh theo quy định của pháp luật..."

Ngưỡng doanh thu nào bắt đầu phải nộp thuế?

Không phải cứ kinh doanh là phải nộp thuế ngay. Pháp luật dành một khoảng "thở" cho các hộ kinh doanh nhỏ lẻ. Theo Điều 4 Thông tư 40/2021/TT-BTC, ngưỡng doanh thu để xác định nghĩa vụ thuế là 100 triệu đồng/năm.

Cụ thể, nếu doanh thu trong năm dương lịch từ 100 triệu đồng trở xuống, hộ và cá nhân kinh doanh thuộc diện không phải nộp thuế GTGT và thuế TNCN. Ngược lại, chỉ cần vượt qua con số này, dù chỉ 1 đồng, nghĩa vụ thuế sẽ phát sinh ngay lập tức, bất kể việc bạn có đăng ký kinh doanh hay không.

Hoạt động kinh doanh tại các chợ truyền thống cũng thuộc đối tượng điều chỉnh của luật thuế (ảnh minh họa)

Một điểm quan trọng cần lưu ý đối với hình thức nhóm cá nhân hoặc hộ gia đình kinh doanh: Doanh thu tính thuế sẽ được xác định cho 01 người đại diện duy nhất, không được chia bình quân cho các thành viên để hạ mức doanh thu xuống dưới ngưỡng 100 triệu đồng.

Cách tính thuế đơn giản cho hộ, cá nhân kinh doanh

Để tạo thuận lợi cho người dân, Thông tư 40/2021/TT-BTC đã đơn giản hóa công thức tính thuế dựa trên tỷ lệ % doanh thu tại Điều 10:

• Thuế GTGT phải nộp = Doanh thu tính thuế GTGT x Tỷ lệ thuế GTGT
• Thuế TNCN phải nộp = Doanh thu tính thuế TNCN x Tỷ lệ thuế TNCN

Tỷ lệ thuế sẽ khác nhau tùy vào lĩnh vực ngành nghề (phân phối hàng hóa, dịch vụ, xây dựng, sản xuất...). Việc nắm rõ các quy định này không chỉ giúp cá nhân kinh doanh tránh được các khoản phạt chậm nộp, phạt vi phạm hành chính mà còn giúp họ chủ động hơn trong kế hoạch tài chính của mình.

Lời khuyên pháp lý: Dù quy mô kinh doanh lớn hay nhỏ, việc chủ động tìm hiểu và thực hiện đúng nghĩa vụ thuế là cách tốt nhất để bảo vệ quyền lợi và uy tín của chính mình trong môi trường kinh doanh ngày càng minh bạch hiện nay.