Đề xuất mới về việc cho phép Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) tự quyết định tăng giá điện khi thông số đầu vào biến động từ 1% đang thu hút sự quan tâm đặc biệt của dư luận. Đây được xem là một thay đổi quan trọng nhằm tạo sự linh hoạt hơn cho thị trường năng lượng và bám sát biến động thực tế.

Bước ngoặt trong cơ chế điều chỉnh giá điện bình quân

Theo dự thảo mới nhất từ Bộ Công Thương, cơ chế điều chỉnh giá bán lẻ điện bình quân sẽ có những thay đổi căn bản về ngưỡng kích hoạt. Cụ thể, dự thảo quy định rõ về nguyên tắc điều chỉnh khi các thông số đầu vào (như giá than, khí, tỷ giá...) có sự biến động:

"Khi các thông số đầu vào biến động làm giá bán lẻ điện bình quân tăng từ 1% trở lên so với giá hiện hành thì giá bán lẻ điện bình quân được điều chỉnh tăng."

Điểm đáng chú ý nhất chính là con số 1%. So với quy định tại Quyết định 24/2017/QĐ-TTg trước đây (vốn yêu cầu mức biến động phải từ 3% trở lên mới được xem xét điều chỉnh), đề xuất này cho thấy một sự nới lỏng đáng kể. Điều này giúp giá điện phản ứng nhanh hơn với những thay đổi của thị trường nhiên liệu thế giới.

Thẩm quyền của EVN: Tự quyết đến mức nào?

Không chỉ thay đổi về ngưỡng phần trăm, dự thảo còn phân cấp thẩm quyền quyết định một cách rõ rệt dựa trên biên độ tăng giá. Cơ chế này nhằm giảm bớt thủ tục hành chính đối với các biến động nhỏ nhưng vẫn đảm bảo sự kiểm soát của Nhà nước đối với các mức tăng lớn.

Cụ thể, thẩm quyền được đề xuất phân chia như sau:

• Mức tăng từ 1% đến dưới 5%: Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) được quyền tự quyết định điều chỉnh. Sau khi thực hiện, EVN có trách nhiệm báo cáo Bộ Công Thương và Bộ Tài chính để giám sát, kiểm tra.
• Mức tăng từ 5% đến dưới 10%: EVN phải lập hồ sơ phương án giá trình Bộ Công Thương chủ trì phối hợp với các cơ quan liên quan thẩm định.
• Mức tăng từ 10% trở lên: Thẩm quyền quyết định cuối cùng thuộc về Thủ tướng Chính phủ.

Việc trao quyền tự quyết cho EVN ở mức dưới 5% được kỳ vọng sẽ giúp ngành điện chủ động hơn trong việc cân đối tài chính, đặc biệt khi giá nhiên liệu đầu vào thường xuyên biến động phức tạp. Tuy nhiên, điều này cũng đặt ra yêu cầu cao hơn về tính minh bạch và trách nhiệm giải trình của doanh nghiệp.

Tác động và những luồng ý kiến trái chiều

Mặc dù mục tiêu của đề xuất là đưa giá điện vận hành theo cơ chế thị trường, nhưng nhiều chuyên gia vẫn bày tỏ sự lo ngại về tần suất điều chỉnh. Việc hạ ngưỡng xuống 1% có thể khiến giá điện thay đổi thường xuyên hơn, gây khó khăn cho các doanh nghiệp trong việc tính toán chi phí sản xuất dài hạn.

Để đảm bảo hài hòa lợi ích, các cơ quan chức năng cần tăng cường vai trò giám sát độc lập, đảm bảo các báo cáo chi phí của EVN luôn chính xác và khách quan. Hiện nay, các quy định mới nhất đã được cụ thể hóa tại Quyết định 05/2024/QĐ-TTg, đánh dấu bước tiến quan trọng trong lộ trình hiện đại hóa ngành năng lượng Việt Nam.