Nhằm tạo điều kiện bứt phá cho các cơ sở giáo dục đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp công nghệ tại Việt Nam trong việc tiếp cận công cụ thực hành chuyên sâu, chính sách nhập khẩu máy móc, thiết bị đã qua sử dụng đang có những bước chuyển mình mạnh mẽ. Điểm nhấn đáng chú ý là quy định tại Thông tư 30/2025/TT-BKHCN của Bộ Khoa học và Công nghệ hướng dẫn khoản 4 Điều 21 Luật Công nghiệp công nghệ số 2025. Tuy nhiên, liệu cơ chế này có đồng nghĩa với việc mọi loại máy móc cũ đều được tự do nhập khẩu không hạn chế?

Đặc cách pháp lý: Miễn trừ giới hạn tuổi 20 năm cho mục đích đào tạo, nghiên cứu

Trong hoạt động nhập khẩu máy móc thông thường, rào cản lớn nhất đối với các đơn vị sử dụng luôn là tiêu chí về số năm xuất xưởng. Căn cứ theo quy định tại khoản 4 Điều 5 Thông tư 30/2025/TT-BKHCN, tuổi của thiết bị, máy móc, công cụ đã qua sử dụng được phép nhập khẩu vào Việt Nam không được vượt quá 20 năm. Trong đó, tuổi thiết bị được tính bằng số năm xác định từ năm sản xuất đến năm hàng hóa về đến cửa khẩu Việt Nam.

Mặc dù vậy, nhằm thúc đẩy các hoạt động thử nghiệm, mô phỏng và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao trong các ngành công nghiệp then chốt như chip bán dẫn và trí tuệ nhân tạo, pháp luật đã mở ra một ngoại lệ quan trọng. Cụ thể, theo khoản 5 Điều 5 Thông tư 30/2025/TT-BKHCN, trường hợp máy móc, thiết bị, công cụ đã qua sử dụng được nhập khẩu để trực tiếp phục vụ hoạt động đào tạo, nghiên cứu và phát triển sản phẩm, dịch vụ công nghệ số thì không phải áp dụng tiêu chí về tuổi thiết bị (không bị giới hạn mức trần 20 năm).

Không giới hạn tuổi đời nhưng vẫn phải vượt qua hàng rào kỹ thuật khắt khe

Cần nhấn mạnh rằng, việc dỡ bỏ trần tuổi 20 năm hoàn toàn không biến thị trường trong nước thành bãi phế liệu công nghệ. Đơn vị nhập khẩu vẫn phải đáp ứng nghiêm ngặt toàn bộ các điều kiện an toàn kỹ thuật theo quy định tại Điều 5 Thông tư 30/2025/TT-BKHCN, bao gồm:

• Không thuộc danh mục cấm: Máy móc không được nằm trong Danh mục thiết bị lạc hậu, chất lượng kém hoặc gây ô nhiễm môi trường do quốc gia xuất khẩu công bố.
• Phù hợp quy định chuyển giao công nghệ: Công nghệ của thiết bị không thuộc Danh mục công nghệ cấm chuyển giao hoặc hạn chế chuyển giao theo quy định của pháp luật Việt Nam.
• Đáp ứng quy chuẩn, tiêu chuẩn chất lượng: Thiết bị phải được sản xuất phù hợp với quy chuẩn kỹ thuật quốc gia (QCVN) về an toàn, tiết kiệm năng lượng và bảo vệ môi trường. Trong trường hợp chưa có QCVN chuyên ngành tương ứng, thiết bị phải thỏa mãn chỉ tiêu kỹ thuật của tiêu chuẩn quốc gia (TCVN) hoặc tiêu chuẩn quốc gia của một trong các quốc gia thuộc nhóm G7 hoặc Hàn Quốc.

Trách nhiệm cam kết và chế tài buộc tái xuất toàn bộ lô hàng vi phạm

Cơ chế thông thoáng luôn đi đôi với trách nhiệm hậu kiểm và tính tuân thủ pháp lý cao của tổ chức, doanh nghiệp. Theo quy định tại khoản 2 Điều 6 Thông tư 30/2025/TT-BKHCN, đơn vị làm thủ tục thông quan phải thực hiện các nghĩa vụ cốt lõi sau:

1. Cam kết bằng văn bản: Khẳng định thiết bị đáp ứng trọn vẹn các tiêu chí kỹ thuật, cam kết sử dụng đúng mục đích đào tạo, nghiên cứu và phát triển sản phẩm, dịch vụ công nghệ số; tuyệt đối không đưa vào sử dụng vì mục đích thương mại khác.
2. Cung cấp hồ sơ minh bạch: Xuất trình đầy đủ tài liệu kỹ thuật, chứng từ kiểm định hợp lệ cho cơ quan hải quan và chịu trách nhiệm pháp lý trước sự chuẩn xác của dữ liệu.
3. Chế tài nghiêm khắc khi vi phạm: Nếu doanh nghiệp gian dối hoặc sử dụng sai mục đích cam kết, đơn vị sẽ bị xử phạt vi phạm hành chính, đồng thời buộc phải tái xuất toàn bộ máy móc, công cụ đã nhập khẩu ra khỏi lãnh thổ Việt Nam.

Quy định trên tạo hành lang pháp lý minh bạch, giúp các cơ sở nghiên cứu và doanh nghiệp công nghệ số vừa có thể tối ưu hóa chi phí đầu tư phòng lab, vừa đảm bảo an toàn môi trường và an ninh công nghệ quốc gia.