Trong tâm thức của đại đa số người Việt, việc con cái sinh ra mang họ cha dường như đã trở thành một quy luật bất biến, một nét đẹp truyền thống của chế độ phụ hệ. Tuy nhiên, dưới góc độ pháp lý hiện đại, quyền được xác định họ tên cho con không còn bị bó hẹp trong những khuôn mẫu cũ kỹ. Câu hỏi đặt ra là: Vợ chồng đang trong thời kỳ hôn nhân, chưa hề ly hôn, thì con có được mang họ mẹ hay không?

1. Quyền tự do thỏa thuận họ cho con: Pháp luật nói gì?

Căn cứ theo quy định tại Bộ luật Dân sự 2015 và Luật Hộ tịch 2014, việc xác định họ cho con là quyền của cha mẹ dựa trên sự thỏa thuận thống nhất. Đặc biệt, khoản 1 Điều 4 Nghị định 123/2015/NĐ-CP đã khẳng định rõ ràng:

"Họ, chữ đệm, tên và dân tộc của trẻ em được xác định theo thỏa thuận của cha, mẹ theo quy định của pháp luật dân sự và được thể hiện trong Tờ khai đăng ký khai sinh; trường hợp cha, mẹ không có thỏa thuận hoặc không thỏa thuận được, thì xác định theo tập quán."

Như vậy, pháp luật Việt Nam không bắt buộc con phải mang họ cha. Ngay cả khi vợ chồng đang chung sống hạnh phúc, họ hoàn toàn có thể chọn họ mẹ để đặt cho con nếu cả hai cùng đồng thuận. Đây là một bước tiến lớn nhằm đảm bảo quyền bình đẳng giới trong quan hệ gia đình.

Trường hợp không thỏa thuận được thì sao?

Nếu giữa cha và mẹ nảy sinh mâu thuẫn, không thể đi đến thống nhất về việc con mang họ ai, cơ quan đăng ký hộ tịch sẽ căn cứ vào tập quán tại địa phương hoặc của dân tộc đó để xác định. Tại Việt Nam, tập quán phổ biến nhất vẫn là con mang họ cha, nhưng ở một số dân tộc thiểu số theo chế độ mẫu hệ (như người Ê-đê, Gia-rai), con cái thường mang họ mẹ.

2. Thủ tục đăng ký khai sinh cho con mang họ mẹ năm 2026

Về cơ bản, quy trình đăng ký khai sinh cho con mang họ mẹ không có gì khác biệt so với quy trình thông thường. Tuy nhiên, cha mẹ cần lưu ý một số điểm quan trọng để thủ tục diễn ra suôn sẻ.

2.1. Thời hạn và địa điểm thực hiện

• Thời hạn: Trong vòng 60 ngày kể từ ngày sinh con, cha hoặc mẹ (hoặc người thân thích) phải có trách nhiệm đi đăng ký khai sinh theo quy định tại Điều 15 Luật Hộ tịch 2014.
• Địa điểm: Ủy ban nhân dân cấp xã nơi cư trú (thường trú hoặc tạm trú) của cha hoặc mẹ.

2.2. Hồ sơ cần chuẩn bị

Người đi đăng ký cần chuẩn bị các loại giấy tờ sau:

1. Tờ khai đăng ký khai sinh: Theo mẫu quy định, trong đó ghi rõ họ của con theo họ mẹ dựa trên sự thỏa thuận.
2. Giấy chứng sinh: Do cơ sở y tế nơi trẻ sinh ra cấp. Nếu sinh tại nhà thì cần văn bản xác nhận của người làm chứng hoặc giấy cam đoan.
3. Giấy tờ tùy thân: Căn cước công dân hoặc Hộ chiếu của người đi đăng ký.
4. Giấy chứng nhận kết hôn: Để xác định trẻ sinh ra trong thời kỳ hôn nhân.

2.3. Lệ phí đăng ký

Theo quy định hiện hành, việc đăng ký khai sinh đúng hạn cho trẻ em là hoàn toàn miễn phí. Đây là chính sách khuyến khích của Nhà nước nhằm đảm bảo mọi trẻ em sinh ra đều được ghi nhận danh tính kịp thời.

3. Lời khuyên từ chuyên gia

Việc chọn họ cho con là một quyết định mang tính cá nhân và gia đình. Tuy nhiên, để tránh những rắc rối về mặt tâm lý hoặc tranh chấp dòng họ sau này, cha mẹ nên thảo luận kỹ lưỡng và có sự thống nhất cao trước khi đặt bút ký vào tờ khai khai sinh. Một khi Giấy khai sinh đã được cấp, việc thay đổi họ cho con sau này sẽ phức tạp hơn rất nhiều và phải đáp ứng các điều kiện khắt khe của Điều 27 Bộ luật Dân sự 2015.

Hy vọng bài viết đã giải đáp thỏa đáng thắc mắc của quý độc giả về vấn đề con mang họ mẹ khi cha mẹ chưa ly hôn. Nếu bạn cần hỗ trợ sâu hơn về các thủ tục hộ tịch, hãy liên hệ với cơ quan tư pháp địa phương để được hướng dẫn chi tiết.