Việc lập di chúc là một trong những phương thức quan trọng nhất để cá nhân định đoạt tài sản của mình sau khi qua đời. Tuy nhiên, để bản di chúc có giá trị pháp lý cao nhất và tránh được những tranh chấp không đáng có giữa những người thừa kế, việc công chứng di chúc là lựa chọn tối ưu. Tại thời điểm năm 2023, các quy định về thừa kế và công chứng đã được hoàn thiện chặt chẽ, đòi hỏi người dân phải nắm rõ quy trình thực hiện.

1. Công chứng di chúc có phải là yêu cầu bắt buộc?

Theo quy định tại Điều 628 Bộ luật Dân sự 2015, di chúc bằng văn bản có thể tồn tại dưới nhiều hình thức như: di chúc không có người làm chứng, di chúc có người làm chứng, di chúc có công chứng hoặc di chúc có chứng thực.

Về nguyên tắc, pháp luật tôn trọng quyền tự định đoạt của cá nhân. Tuy nhiên, để một bản di chúc được coi là hợp pháp, nó phải đáp ứng đầy đủ các điều kiện quy định tại Điều 630 Bộ luật Dân sự 2015. Cụ thể:

• Người lập di chúc phải minh mẫn, sáng suốt, không bị lừa dối hay cưỡng ép.
• Nội dung di chúc không vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội.
• Hình thức di chúc không trái quy định của pháp luật.

Lưu ý đặc biệt: Tại khoản 3 Điều 630 Bộ luật Dân sự 2015 nhấn mạnh: "Di chúc của người bị hạn chế về thể chất hoặc của người không biết chữ phải được người làm chứng lập thành văn bản và có công chứng hoặc chứng thực." Như vậy, trong những trường hợp này, việc công chứng là bắt buộc để di chúc có hiệu lực.

2. Hồ sơ cần chuẩn bị khi đi công chứng di chúc năm 2023

Để quá trình làm việc tại tổ chức hành nghề công chứng diễn ra thuận lợi, người lập di chúc cần chuẩn bị một bộ hồ sơ đầy đủ bao gồm:

• Phiếu yêu cầu công chứng: Theo mẫu của tổ chức hành nghề công chứng.
• Giấy tờ tùy thân: Chứng minh nhân dân, Căn cước công dân hoặc Hộ chiếu còn giá trị sử dụng của người lập di chúc.
• Giấy tờ chứng minh quyền sở hữu tài sản: Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (Sổ đỏ/Sổ hồng), đăng ký xe, sổ tiết kiệm, cổ phiếu... (Bản sao kèm bản chính để đối chiếu).
• Dự thảo di chúc: Nếu người lập di chúc đã soạn sẵn. Trường hợp chưa soạn, công chứng viên sẽ hỗ trợ soạn thảo dựa trên ý nguyện của người lập.
• Giấy tờ khác: Giấy xác nhận tình trạng hôn nhân, giấy chứng nhận sức khỏe (nếu cần thiết để chứng minh năng lực hành vi dân sự).

3. Trình tự, thủ tục công chứng di chúc chi tiết

Thủ tục này được thực hiện theo quy định của Luật Công chứng 2014 với các bước cơ bản sau:

Bước 1: Lựa chọn địa điểm công chứng

Theo Điều 42 Luật Công chứng 2014, việc công chứng di chúc không bị hạn chế bởi địa hạt hành chính nơi có bất động sản. Người lập di chúc có thể lựa chọn bất kỳ Phòng công chứng hoặc Văn phòng công chứng nào thuận tiện nhất.

Bước 2: Tiếp nhận và kiểm tra hồ sơ

Công chứng viên sẽ kiểm tra tính hợp pháp của các giấy tờ. Nếu phát hiện người lập di chúc có dấu hiệu bị ép buộc hoặc nghi ngờ về năng lực hành vi dân sự, công chứng viên có quyền từ chối hoặc yêu cầu giám định y khoa.

Bước 3: Soạn thảo và ký tên

Sau khi thống nhất nội dung, người lập di chúc sẽ tự đọc lại hoặc nghe công chứng viên đọc lại dự thảo. Nếu đồng ý, người lập di chúc ký tên hoặc điểm chỉ vào từng trang của văn bản trước mặt công chứng viên.

Bước 4: Ký chứng nhận và trả kết quả

Công chứng viên ký lời chứng và đóng dấu của tổ chức hành nghề công chứng. Thông thường, kết quả sẽ được trả ngay trong ngày hoặc không quá 02 ngày làm việc đối với các vụ việc phức tạp.

4. Chi phí công chứng di chúc là bao nhiêu?

Mức phí công chứng được áp dụng thống nhất theo Thông tư 257/2016/TT-BTC:

- Phí công chứng di chúc: 50.000 đồng/văn bản.

- Phí lưu giữ di chúc (nếu có yêu cầu): 100.000 đồng/trường hợp.

Ngoài ra, người yêu cầu công chứng có thể phải trả thêm các chi phí khác như phí thù lao soạn thảo, phí đi lại nếu yêu cầu công chứng ngoài trụ sở.

Việc nắm vững các quy định pháp luật về công chứng di chúc không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi của người để lại di sản mà còn góp phần duy trì sự đoàn kết, ổn định trong gia đình sau này.