Trong bối cảnh chuyển đổi số mạnh mẽ tại Việt Nam, việc thực hiện các thủ tục hành chính tư pháp trực tuyến đã trở thành một xu thế tất yếu. Câu hỏi đặt ra là: Liệu vợ chồng có thể ngồi tại nhà để làm thủ tục ly hôn online hay không? Câu trả lời là CÓ, nhưng đi kèm với đó là những điều kiện và quy trình pháp lý chặt chẽ mà người trong cuộc cần nắm rõ để tránh lúng túng.

Các hình thức nộp đơn ly hôn theo quy định hiện hành

Theo quy định tại khoản 1 Điều 190 và khoản 1 Điều 363 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, dù là ly hôn đơn phương hay thuận tình, đương sự đều có 03 phương thức để gửi đơn đến Tòa án:

• Nộp trực tiếp tại trụ sở Tòa án có thẩm quyền.
• Gửi qua dịch vụ bưu chính (chuyển phát nhanh).
• Gửi trực tuyến thông qua Cổng thông tin điện tử của Tòa án.

Việc nộp đơn online mang lại sự tiện lợi tối đa, đặc biệt là đối với những cặp vợ chồng đang ở xa nhau hoặc không có điều kiện đi lại trực tiếp. Tuy nhiên, phương thức này chỉ khả dụng khi Tòa án giải quyết vụ việc đã triển khai hệ thống giao dịch điện tử và được Tòa án nhân dân tối cao thông báo công khai.

Quy trình thực hiện nộp đơn ly hôn trực tuyến

Để thực hiện nộp đơn online, người khởi kiện hoặc người yêu cầu cần tuân thủ các bước được hướng dẫn tại Nghị quyết 04/2016/NQ-HĐTP. Cụ thể:

"Người khởi kiện phải truy cập vào Cổng thông tin điện tử của Tòa án, điền đầy đủ nội dung đơn khởi kiện, ký điện tử và gửi đến Tòa án kèm theo các tài liệu, chứng cứ điện tử."

Sau khi nhận được đơn, hệ thống của Tòa án sẽ gửi thông báo xác nhận qua thư điện tử. Trong thời hạn quy định, Tòa án sẽ xem xét tính hợp lệ của đơn và thông báo về việc thụ lý hoặc yêu cầu sửa đổi, bổ sung hồ sơ.

Những giới hạn về việc ủy quyền trong tố tụng ly hôn

Một hiểu lầm phổ biến là khi đã làm online thì có thể ủy quyền toàn bộ cho người khác. Tuy nhiên, pháp luật Việt Nam quy định rất nghiêm ngặt về vấn đề này. Theo khoản 4 Điều 85 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015:

"Đối với việc ly hôn, đương sự không được ủy quyền cho người khác thay mình tham gia tố tụng. Trường hợp cả cha và mẹ không thể tham gia tố tụng được thì Tòa án chỉ định người đại diện cho họ."

Điều này có nghĩa là vợ, chồng bắt buộc phải có mặt tại các phiên hòa giải, phiên họp hoặc phiên tòa xét xử. Tòa án cần xác định ý chí tự nguyện thực sự của các bên trong việc chấm dứt quan hệ hôn nhân - một vấn đề nhân thân không thể thay thế.

Tuy nhiên, bạn vẫn có thể ủy quyền cho luật sư hoặc người khác thực hiện các công việc mang tính chất hành chính như: soạn thảo đơn, nộp án phí, nhận thông báo từ Tòa án hoặc sao lục hồ sơ. Riêng việc trả lời các câu hỏi của Thẩm phán về tình trạng hôn nhân, nuôi con và chia tài sản thì chính đương sự phải thực hiện.

Trường hợp đặc biệt được đại diện ly hôn

Pháp luật cũng mở ra một "cánh cửa" nhân văn cho những trường hợp ngặt nghèo. Theo khoản 2 Điều 51 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014, cha, mẹ hoặc người thân thích khác có quyền yêu cầu Tòa án giải quyết ly hôn khi:

• Một bên vợ, chồng bị bệnh tâm thần hoặc mắc bệnh khác mà không thể nhận thức, làm chủ được hành vi của mình.
• Đồng thời là nạn nhân của bạo lực gia đình do chồng, vợ của họ gây ra làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến tính mạng, sức khỏe, tinh thần của họ.

Việc nắm vững các quy định về nộp đơn trực tuyến và giới hạn ủy quyền sẽ giúp các cặp vợ chồng tiết kiệm thời gian, công sức và đảm bảo quyền lợi hợp pháp của mình trong quá trình giải quyết ly hôn tại Tòa án.