Trong đời sống hằng ngày, việc họ hàng, bạn bè hoặc người thân từ quê lên chơi và ở lại qua đêm là điều hết sức quen thuộc đối với mỗi gia đình Việt Nam. Tuy nhiên, đứng dưới góc độ pháp lý, nhiều người vẫn chưa thực sự nắm rõ trách nhiệm khai báo cư trú trong trường hợp này. Kể từ ngày 01/7/2026, khi các quy định mới chính thức có hiệu lực thi hành, việc quản lý cư trú sẽ được siết chặt hơn nhằm đảm bảo an ninh trật tự xã hội. Vậy khi có người thân ở lại qua đêm, chủ nhà hay khách phải có trách nhiệm thông báo? Thủ tục thực hiện ra sao và nếu "quên" đăng ký thì mức xử phạt sẽ như thế nào? Bài viết dưới đây sẽ hướng dẫn chi tiết và cập nhật những quy định pháp lý mới nhất dành cho bạn.

1. Trách nhiệm thông báo lưu trú thuộc về ai và thời hạn thực hiện thế nào?

Để hiểu rõ về nghĩa vụ này, trước hết chúng ta cần căn cứ vào quy định tại Luật sửa đổi 10 Luật có liên quan đến an ninh, trật tự 2025 (Luật số 118/2025/QH15). Cụ thể, tại khoản 9 Điều 4 Luật số 118/2025/QH15 đã sửa đổi, bổ sung Điều 30 Luật Cư trú 2020 về việc thông báo lưu trú như sau:

"1. Khi có người lưu trú qua đêm, thành viên hộ gia đình, người đại diện cơ sở chữa bệnh, cơ sở lưu trú du lịch, chủ sở hữu hoặc người được giao quản lý phương tiện, các cơ sở lưu trú khác có trách nhiệm thông báo việc lưu trú với cơ quan đăng ký cư trú; trường hợp người đến lưu trú tại chỗ ở của cá nhân, hộ gia đình mà cá nhân, thành viên hộ gia đình không có mặt tại chỗ ở đó thì người đến lưu trú có trách nhiệm thông báo việc lưu trú với cơ quan đăng ký cư trú."

Như vậy, pháp luật đã phân định rất rõ ràng về chủ thể có trách nhiệm thực hiện thông báo lưu trú:

• Trường hợp thông thường: Khi người thân đến chơi và ở lại qua đêm tại nhà bạn, trách nhiệm thông báo thuộc về thành viên hộ gia đình (chủ nhà hoặc người trong nhà).
• Trường hợp đặc biệt: Nếu người thân đến ở lại nhưng cả gia đình bạn đều đi vắng (ví dụ bạn cho họ mượn chìa khóa nhà để ở nhờ vài ngày), thì lúc này chính người đến lưu trú phải tự mình thực hiện việc thông báo với cơ quan chức năng.

Thời hạn thông báo lưu trú bắt buộc

Theo quy định tại khoản 3 Điều 30 Luật Cư trú mới, mốc thời gian thực hiện thông báo được quy định chặt chẽ:

• Việc thông báo lưu trú phải được thực hiện trước 23 giờ của ngày bắt đầu lưu trú.
• Đối với trường hợp người đến lưu trú sau 23 giờ đêm, việc thông báo phải được hoàn thành trước 08 giờ ngày hôm sau.

Nội dung thông báo lưu trú bắt buộc phải bao gồm các thông tin cơ bản: Họ và tên, ngày, tháng, năm sinh, số định danh cá nhân (hoặc số hộ chiếu của người lưu trú); lý do lưu trú; thời gian lưu trú và địa chỉ lưu trú cụ thể.

2. Ba phương thức đăng ký lưu trú nhanh chóng và đúng luật

Để tạo điều kiện thuận lợi tối đa cho người dân, Bộ Công an đã triển khai nhiều kênh tiếp nhận thông tin lưu trú khác nhau, từ trực tiếp đến trực tuyến. Dưới đây là hướng dẫn chi tiết từng phương thức thực hiện:

Phương thức 1: Đăng ký trực tiếp tại cơ quan đăng ký cư trú

Đây là phương thức truyền thống phù hợp với những ai không quen sử dụng các thiết bị công nghệ hoặc ứng dụng thông minh. Người dân có thể đến trực tiếp trụ sở Công an xã, phường, thị trấn (gọi chung là Công an cấp xã) nơi có chỗ ở cho người lưu trú để thông báo.

Khi đi, người thông báo cần mang theo thông tin định danh của người lưu trú (như thẻ Căn cước, Căn cước công dân hoặc Hộ chiếu) để cán bộ Công an đối chiếu và cập nhật vào hệ thống Cơ sở dữ liệu về cư trú.

Phương thức 2: Hướng dẫn thông báo lưu trú cực nhanh trên ứng dụng VNeID

Với sự phát triển của công nghệ số, việc đăng ký lưu trú qua ứng dụng định danh điện tử VNeID là giải pháp tối ưu, tiết kiệm thời gian nhất. Các bước thực hiện như sau:

• Bước 1: Đăng nhập vào tài khoản định danh điện tử VNeID (yêu cầu tài khoản mức độ 2).
• Bước 2: Tại giao diện màn hình chính, chọn mục "Thủ tục hành chính", sau đó tìm và chọn chức năng "Thông báo lưu trú".
• Bước 3: Nhấn vào nút "Tạo yêu cầu" để bắt đầu khai báo thông tin mới.
• Bước 4: Lựa chọn loại hình cơ sở cư trú phù hợp (ví dụ: Hộ gia đình, nhà trọ, nhà khách...) và chọn đúng tên cơ sở cư trú của mình.
• Bước 5: Chọn "Thêm người lưu trú" và điền đầy đủ, chính xác các thông tin cá nhân của người thân theo yêu cầu của hệ thống. Nếu bạn vừa là người thông báo vừa là người lưu trú, hệ thống sẽ tự động điền thông tin của bạn.
• Bước 6: Kiểm tra kỹ lại toàn bộ thông tin đã nhập, nhấn "Lưu" và chọn "Gửi yêu cầu" để hoàn tất thủ tục.

Phương thức 3: Đăng ký qua Cổng dịch vụ công Bộ Công an

Nếu sử dụng máy tính hoặc trình duyệt web trên điện thoại, bạn có thể thực hiện qua các bước sau:

• Bước 1: Truy cập vào địa chỉ website chính thức: dichvucong.bocongan.gov.vn.
• Bước 2: Chọn mục "Đăng nhập" bằng tài khoản định danh điện tử do Bộ Công an cấp.
• Bước 3: Nhập số định danh cá nhân và mật khẩu, sau đó nhập mã xác nhận được gửi về ứng dụng VNeID hoặc số điện thoại để xác thực đăng nhập. Bạn cũng có thể chọn đăng nhập nhanh bằng cách quét mã QR qua ứng dụng VNeID trên điện thoại.
• Bước 4: Sau khi đăng nhập thành công, quay lại trang chủ, tìm kiếm dịch vụ "Thông báo lưu trú" tại mục quản lý cư trú và nhấn "Nộp hồ sơ".
• Bước 5: Điền đầy đủ các thông tin bắt buộc (có đánh dấu sao đỏ *) trên tờ khai điện tử.
• Bước 6: Nhấn "Thêm mới người lưu trú", kiểm tra lại thông tin, tích chọn cam kết chịu trách nhiệm trước pháp luật và nhấn "Ghi và gửi hồ sơ" để hoàn thành.

3. Không đăng ký lưu trú cho người thân ở lại qua đêm bị phạt bao nhiêu?

Nhiều người thường có tâm lý chủ quan, cho rằng người thân trong gia đình thì không cần phải khai báo rườm rà. Tuy nhiên, hành vi không thực hiện đúng quy định về thông báo lưu trú là vi phạm pháp luật hành chính và sẽ bị xử lý nghiêm khắc.

Kể từ thời điểm áp dụng quy định mới, mức xử phạt đối với hành vi này được căn cứ theo quy định tại Nghị định 282/2025/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực an ninh, trật tự, an toàn xã hội (thay thế cho Nghị định 144/2021/NĐ-CP trước đây). Cụ thể, tại khoản 1 Điều 10 Nghị định 282/2025/NĐ-CP quy định:

"1. Phạt cảnh cáo hoặc phạt tiền từ 500.000 đồng đến 1.000.000 đồng đối với một trong những hành vi sau đây:
...
b) Không thực hiện đúng quy định của pháp luật về thông báo lưu trú, khai báo tạm vắng;"

Như vậy, đối với cá nhân hoặc thành viên hộ gia đình, nếu không thực hiện thông báo lưu trú cho người thân ở lại qua đêm theo đúng thời gian quy định, mức phạt tiền có thể dao động từ 500.000 đồng đến 1.000.000 đồng (hoặc phạt cảnh cáo đối với trường hợp vi phạm lần đầu, có tình tiết giảm nhẹ).

Đối với các cơ sở kinh doanh lưu trú (như nhà nghỉ, khách sạn, homestay...), mức phạt đối với hành vi không thông báo lưu trú sẽ cao hơn rất nhiều, cụ thể:

• Không thông báo lưu trú từ 01 đến 03 người: Phạt tiền từ 2.000.000 đồng đến 4.000.000 đồng (theo điểm đ khoản 2 Điều 10 Nghị định 282/2025/NĐ-CP).
• Không thông báo lưu trú từ 04 đến 08 người: Phạt tiền từ 4.000.000 đồng đến 8.000.000 đồng (theo điểm b khoản 3 Điều 10 Nghị định 282/2025/NĐ-CP).
• Không thông báo lưu trú từ 09 người trở lên: Phạt tiền từ 8.000.000 đồng đến 12.000.000 đồng (theo điểm d khoản 4 Điều 10 Nghị định 282/2025/NĐ-CP).

Lời kết

Việc thông báo lưu trú không chỉ là nghĩa vụ pháp lý bắt buộc của mỗi công dân mà còn là biện pháp quan trọng giúp cơ quan Công an quản lý tốt địa bàn, kịp thời phát hiện và ngăn ngừa các hành vi vi phạm pháp luật, bảo vệ an toàn cho chính gia đình bạn và cộng đồng xung quanh. Với sự hỗ trợ đắc lực của ứng dụng VNeID và Cổng dịch vụ công trực tuyến, thủ tục này giờ đây chỉ mất chưa đầy 5 phút thực hiện ngay tại nhà. Hãy luôn chủ động thực hiện đúng quy định pháp luật để tránh những rắc rối và mức xử phạt hành chính không đáng có!