Đất đai là tài sản có giá trị đặc biệt lớn, tuy nhiên, quyền sử dụng đất không phải là vĩnh viễn nếu người sử dụng không tuân thủ các quy định của pháp luật. Trong bối cảnh quản lý đất đai ngày càng siết chặt vào năm 2019, việc nắm rõ các trường hợp bị thu hồi đất là vô cùng cấp thiết để tránh những thiệt hại đáng tiếc.

Căn cứ pháp lý về việc thu hồi đất do vi phạm

Việc thu hồi đất do vi phạm pháp luật về đất đai được quy định rõ tại khoản 1 Điều 64 Luật Đất đai 2013. Đây là biện pháp chế tài mạnh mẽ của Nhà nước nhằm xử lý các hành vi sử dụng đất không hiệu quả hoặc gây hại đến tài nguyên quốc gia.

"Thu hồi đất do vi phạm pháp luật về đất đai là việc Nhà nước quyết định thu lại quyền sử dụng đất của người sử dụng đất có hành vi vi phạm pháp luật về đất đai."

Chi tiết 9 trường hợp bị thu hồi đất người dân cần lưu ý

1. Sử dụng đất không đúng mục đích và tái phạm

Đây là trường hợp phổ biến nhất. Nếu bạn được giao đất nông nghiệp nhưng lại tự ý xây dựng nhà xưởng hoặc nhà ở (sử dụng sai mục đích), sau khi đã bị xử phạt vi phạm hành chính mà vẫn tiếp tục vi phạm, Nhà nước sẽ tiến hành thu hồi đất.

2. Cố ý hủy hoại đất

Các hành vi làm biến dạng địa hình, làm suy giảm chất lượng đất, gây ô nhiễm đất hoặc làm mất khả năng sử dụng đất theo mục đích đã xác định đều bị coi là hủy hoại đất. Ví dụ: Tự ý đào bới đất mặt để bán, đổ chất thải độc hại làm chết đất.

3. Giao đất, cho thuê đất không đúng đối tượng hoặc thẩm quyền

Trường hợp này thường xảy ra do sai phạm của cán bộ địa phương. Tuy nhiên, người sử dụng đất cũng cần lưu ý:

• Đất do UBND cấp xã giao không đúng thẩm quyền qua các thời kỳ.
• Tổ chức tự ý phân phối đất cho cán bộ, công nhân viên làm nhà ở mà không được phép.

Lưu ý: Theo Nghị định 43/2014/NĐ-CP, nếu đất giao không đúng thẩm quyền trước ngày 01/7/2014 và người dân đã sử dụng ổn định, không tranh chấp thì vẫn có cơ hội được cấp Sổ đỏ thay vì bị thu hồi.

4. Nhận chuyển nhượng, tặng cho đất trái quy định

Theo Điều 191 Luật Đất đai 2013, một số đối tượng không được nhận chuyển nhượng đất lúa nếu không trực tiếp sản xuất nông nghiệp, hoặc không được nhận đất trong khu vực rừng phòng hộ nếu không sinh sống tại đó. Nếu cố tình thực hiện, mảnh đất đó sẽ bị thu hồi.

5. Đất được giao quản lý nhưng để bị lấn, chiếm

Nhà nước giao đất cho các tổ chức, cộng đồng để quản lý nhưng do thiếu trách nhiệm mà để người khác lấn chiếm trái phép thì Nhà nước sẽ thu hồi lại để giao cho đơn vị khác quản lý hiệu quả hơn.

6. Người sử dụng đất thiếu trách nhiệm để đất bị lấn, chiếm

Khác với trường hợp 5, đây là trường hợp đất đã được giao quyền sử dụng nhưng chủ sở hữu không quản lý chặt chẽ, để xảy ra tình trạng lấn chiếm kéo dài mà không có biện pháp ngăn chặn.

7. Không thực hiện nghĩa vụ tài chính với Nhà nước

Theo Nghị định 01/2017/NĐ-CP, nếu người sử dụng đất không nộp tiền sử dụng đất, tiền thuê đất và đã bị cưỡng chế nhưng vẫn không chấp hành thì sẽ bị thu hồi đất.

8. Bỏ hoang đất trong thời gian dài

Pháp luật quy định thời hạn cụ thể để tránh lãng phí tài nguyên đất:

• Đất trồng cây hàng năm: Không sử dụng 12 tháng liên tục.
• Đất trồng cây lâu năm: Không sử dụng 18 tháng liên tục.
• Đất trồng rừng: Không sử dụng 24 tháng liên tục.

9. Chậm tiến độ thực hiện dự án đầu tư

Đối với các dự án được Nhà nước giao, thuê đất, nếu không sử dụng trong 12 tháng liên tục hoặc chậm tiến độ 24 tháng so với cam kết, chủ đầu tư sẽ được gia hạn thêm 24 tháng (có nộp phí). Nếu hết thời gian gia hạn vẫn chưa đưa đất vào sử dụng, Nhà nước sẽ thu hồi mà không bồi thường.

Trường hợp bất khả kháng không bị thu hồi

Cần lưu ý rằng, theo Nghị định 43/2014/NĐ-CP, nếu việc chậm tiến độ hoặc không sử dụng đất do các nguyên nhân bất khả kháng như thiên tai, hỏa hoạn, dịch bệnh, chiến tranh hoặc các lý do đặc biệt khác được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt thì sẽ không bị thu hồi đất.

Lời khuyên pháp lý để bảo vệ quyền sử dụng đất

Để không rơi vào tình trạng bị thu hồi đất, người sử dụng đất cần:

• Sử dụng đất đúng mục đích ghi trên Giấy chứng nhận.
• Thực hiện đầy đủ và đúng hạn các nghĩa vụ tài chính (thuế, phí).
• Thường xuyên kiểm tra, quản lý ranh giới đất để tránh bị lấn chiếm.
• Nếu thực hiện dự án, cần đảm bảo tiến độ đã cam kết hoặc làm thủ tục gia hạn đúng quy định nếu gặp khó khăn khách quan.

Việc thu hồi đất do vi phạm pháp luật là một quy trình nghiêm ngặt, phải có quyết định chính thức từ cơ quan Nhà nước có thẩm quyền. Nếu bạn đang gặp vướng mắc về các thủ tục này, hãy tham khảo ý kiến của các chuyên gia pháp lý để được hỗ trợ kịp thời.