Sau khi quan hệ hôn nhân chấm dứt, việc nuôi dưỡng và giáo dục con cái thường phát sinh nhiều vấn đề pháp lý phức tạp. Một trong những thắc mắc phổ biến nhất là liệu người mẹ (hoặc người trực tiếp nuôi con) có quyền tự ý thay đổi họ của con sang họ mình hoặc xóa bỏ hoàn toàn tên người cha trong Giấy khai sinh hay không. Để giải đáp vấn đề này, chúng ta cần đối chiếu kỹ lưỡng các quy định tại Luật Hộ tịch 2014, Bộ luật Dân sự 2015 và Luật Hôn nhân và gia đình 2014.

1. Quy định về việc thay đổi họ cho con sau ly hôn

Việc thay đổi họ cho cá nhân không phải là quyền tự quyết tuyệt đối của người nuôi dưỡng mà phải tuân thủ các căn cứ pháp lý nghiêm ngặt. Theo quy định tại Điều 26 Luật Hộ tịch 2014:

Điều 26. Phạm vi thay đổi hộ tịch

1. Thay đổi họ, chữ đệm và tên của cá nhân trong nội dung khai sinh đã đăng ký khi có căn cứ theo quy định của pháp luật dân sự.

Cụ thể hơn, điều kiện để thực hiện việc này được hướng dẫn tại khoản 1 Điều 7 Nghị định 123/2015/NĐ-CP:

Điều 7. Điều kiện thay đổi, cải chính hộ tịch

1. Việc thay đổi họ, chữ đệm, tên cho người dưới 18 tuổi theo quy định tại Khoản 1 Điều 26 của Luật Hộ tịch phải có sự đồng ý của cha, mẹ người đó và được thể hiện rõ trong Tờ khai; đối với người từ đủ 9 tuổi trở lên thì còn phải có sự đồng ý của người đó.

Như vậy, trong trường hợp bạn muốn đổi họ cho con từ họ cha sang họ mẹ sau khi ly hôn, pháp luật yêu cầu phải có sự đồng ý của cả cha và mẹ. Sự đồng ý này phải được thể hiện rõ ràng bằng văn bản trong Tờ khai đăng ký thay đổi hộ tịch. Nếu người cha không đồng ý, cơ quan đăng ký hộ tịch sẽ không có cơ sở để giải quyết yêu cầu này, trừ khi có quyết định khác của Tòa án.

Đặc biệt, nếu con đã từ đủ 09 tuổi trở lên, ý chí của trẻ cũng là một yếu tố bắt buộc. Trẻ phải đồng ý với việc thay đổi họ thì thủ tục mới được xem là hợp lệ.

2. Có thể xóa tên cha trên Giấy khai sinh của con không?

Đây là vấn đề liên quan trực tiếp đến quyền nhân thân và quan hệ huyết thống. Theo khoản 1 Điều 39 Bộ luật Dân sự 2015, cá nhân có quyền xác định cha, mẹ và các quyền nhân thân khác trong quan hệ gia đình. Việc con sinh ra trong thời kỳ hôn nhân được mặc định xác định là con chung theo Điều 88 Luật Hôn nhân và gia đình 2014:

Điều 88. Xác định cha, mẹ

1. Con sinh ra trong thời kỳ hôn nhân hoặc do người vợ có thai trong thời kỳ hôn nhân là con chung của vợ chồng...

Việc xóa tên cha trên Giấy khai sinh thực chất là thủ tục không thừa nhận quan hệ cha con. Điều này chỉ có thể thực hiện được khi có căn cứ chứng minh người đang ghi tên trong Giấy khai sinh không phải là cha đẻ của đứa trẻ (ví dụ: thông qua kết quả giám định ADN). Thẩm quyền xác định việc này thuộc về Tòa án nhân dân.

Nếu không có chứng cứ chứng minh và không có bản án/quyết định có hiệu lực của Tòa án về việc xác định lại cha cho con, thì không thể tự ý xóa tên cha trên Giấy khai sinh. Hành vi cố tình xóa bỏ thông tin này khi không có căn cứ pháp luật là xâm phạm nghiêm trọng đến quyền nhân thân của trẻ em.

3. Lời khuyên pháp lý

Dù quan hệ hôn nhân giữa cha và mẹ đã chấm dứt, nhưng quan hệ cha - con vẫn tồn tại và được pháp luật bảo vệ. Việc thay đổi họ hay các thông tin hộ tịch khác của con cần dựa trên tinh thần vì lợi ích tốt nhất của trẻ. Nếu bạn gặp khó khăn trong việc thỏa thuận với đối phương, hãy tham khảo ý kiến của luật sư để tìm ra giải pháp phù hợp nhất, tránh những tranh chấp pháp lý kéo dài ảnh hưởng đến tâm lý của con trẻ.

Trên đây là nội dung tư vấn dựa trên các quy định pháp luật hiện hành tại thời điểm tháng 08/2023. Nếu quý khách cần hỗ trợ chi tiết hơn về thủ tục hộ tịch, vui lòng liên hệ với chúng tôi.