Trong thực tế đời sống hôn nhân, khi mâu thuẫn không thể hàn gắn, nhiều cặp vợ chồng lựa chọn phương án ly hôn thuận tình để kết thúc mối quan hệ một cách êm đẹp. Tuy nhiên, một câu hỏi pháp lý thường xuyên được đặt ra là: "Ly hôn thuận tình có bắt buộc phải ra Tòa hay không?". Để trả lời câu hỏi này, chúng ta cần đối chiếu với các quy định tại Luật Hôn nhân và gia đình 2014 và Bộ luật Tố tụng dân sự 2015.

1. Bản chất pháp lý của ly hôn thuận tình

Theo quy định tại Điều 55 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, ly hôn thuận tình được xác định khi hai vợ chồng cùng yêu cầu ly hôn, nếu xét thấy hai bên thật sự tự nguyện ly hôn và đã thỏa thuận về việc chia tài sản, việc trông nom, nuôi dưỡng, chăm sóc, giáo dục con trên cơ sở bảo đảm quyền lợi chính đáng của vợ và con.

Khác với ly hôn đơn phương (vụ án dân sự), ly hôn thuận tình được pháp luật phân loại là việc dân sự. Căn cứ khoản 2 Điều 361 Bộ luật Dân sự 2015 (được dẫn chiếu trong tố tụng), việc dân sự là việc cơ quan, tổ chức, cá nhân không có tranh chấp nhưng có yêu cầu Tòa án công nhận một sự kiện pháp lý.

2. Tại sao vợ chồng phải trực tiếp có mặt tại Tòa án?

Mặc dù là việc dân sự không có tranh chấp, nhưng thủ tục giải quyết ly hôn thuận tình vẫn đòi hỏi sự có mặt trực tiếp của cả hai vợ chồng. Điều này xuất phát từ hai lý do chính:

Nghĩa vụ hòa giải bắt buộc

Theo khoản 2 Điều 397 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, trong thời hạn chuẩn bị xét đơn yêu cầu, Thẩm phán phải tiến hành hòa giải để vợ chồng đoàn tụ. Mục đích của phiên hòa giải là để Tòa án kiểm tra sự tự nguyện của các bên và tạo cơ hội cuối cùng để gia đình có thể sum họp.

Quy định về ủy quyền trong ly hôn

Một điểm cực kỳ quan trọng mà đương sự cần lưu ý là quy định tại khoản 4 Điều 85 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015:

Đối với việc ly hôn, đương sự không được ủy quyền cho người khác thay mặt mình tham gia tố tụng. Trường hợp cha, mẹ, người thân thích khác yêu cầu Tòa án giải quyết ly hôn theo quy định tại khoản 2 Điều 51 của Luật hôn nhân và gia đình thì họ là người đại diện.

Như vậy, vợ chồng không thể nhờ luật sư hay người thân đi thay mình trong các buổi làm việc về nội dung ly hôn tại Tòa án.

3. Các trường hợp vắng mặt hợp pháp khi ly hôn thuận tình

Mặc dù nguyên tắc là phải có mặt, nhưng pháp luật vẫn mở ra cơ hội cho những trường hợp bất khả kháng thông qua đơn yêu cầu giải quyết vắng mặt. Căn cứ khoản 2 Điều 367 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, việc vắng mặt được xử lý như sau:

• Vắng mặt lần thứ nhất: Tòa án sẽ hoãn phiên họp, trừ trường hợp người yêu cầu có đơn đề nghị Tòa án giải quyết vắng mặt.
• Vắng mặt lần thứ hai: Nếu người yêu cầu đã được triệu tập hợp lệ lần thứ hai mà vẫn vắng mặt thì bị coi là từ bỏ yêu cầu và Tòa án sẽ ra quyết định đình chỉ giải quyết việc dân sự.

Do đó, nếu bạn đang ở nước ngoài, đang điều trị bệnh hoặc vì lý do khách quan không thể đến Tòa, bạn phải gửi đơn xin xét xử vắng mặt để Tòa án có căn cứ tiếp tục giải quyết.

4. Mẫu đơn yêu cầu ly hôn vắng mặt chuẩn nhất

Dưới đây là mẫu đơn đề nghị giải quyết vắng mặt thường được sử dụng tại các Tòa án nhân dân:

CỘNG HOÀ XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
Độc lập - Tự do - Hạnh phúc

......, ngày......tháng......năm .........

ĐƠN ĐỀ NGHỊ
(Về việc yêu cầu giải quyết ly hôn vắng mặt)

Kính gửi: Tòa án nhân dân ......................................................

Tôi là: ...........................................................................................
Sinh ngày: ......../......../................
CCCD/Hộ chiếu số: ........................ do ................. cấp ngày: ..../..../....
Địa chỉ thường trú: ..........................................................................
Chỗ ở hiện tại: ................................................................................

Tôi là người yêu cầu trong việc dân sự về việc "Công nhận thuận tình ly hôn, thỏa thuận nuôi con, chia tài sản khi ly hôn" giữa tôi và ông/bà: ...........................................................................................

Nay vì lý do: .................................................................................... (Ghi rõ lý do: ốm đau, đi công tác, ở nước ngoài...), tôi không thể có mặt tại phiên họp/phiên tòa giải quyết việc ly hôn.

Bằng đơn này, tôi kính đề nghị Quý Tòa tiến hành giải quyết việc ly hôn nêu trên vắng mặt tôi. Tôi vẫn giữ nguyên các ý kiến và thỏa thuận đã trình bày trong Đơn yêu cầu ly hôn thuận tình về các vấn đề:

1. Về quan hệ hôn nhân: .................................................................
2. Về con chung: .............................................................................
3. Về tài sản và nợ chung: ...............................................................

Tôi cam đoan những nội dung trên là đúng sự thật và hoàn toàn chịu trách nhiệm trước pháp luật.

Người làm đơn
(Ký và ghi rõ họ tên)

Lời khuyên pháp lý: Dù pháp luật cho phép vắng mặt, nhưng để quá trình ly hôn thuận tình diễn ra nhanh chóng (thường từ 1-2 tháng), việc cả hai vợ chồng cùng có mặt tại phiên hòa giải là phương án tối ưu nhất. Nếu có bất kỳ vướng mắc nào về hồ sơ, quý độc giả nên tham khảo ý kiến của chuyên gia pháp lý để đảm bảo quyền lợi tốt nhất cho bản thân và con cái.