Tại sao cần lập di chúc đúng chuẩn pháp luật?

Di chúc không chỉ là một tờ giấy phân chia tài sản, mà là ý chí cuối cùng của người đã khuất. Trong thực tế, rất nhiều bản di chúc dù được lập với tâm huyết nhưng lại bị Tòa án tuyên vô hiệu chỉ vì sai sót nhỏ trong thủ tục hoặc hình thức. Để đảm bảo tài sản được chuyển giao đúng người, đúng ý nguyện, việc nắm vững các quy định tại Bộ luật Dân sự 2015 là điều tối quan trọng.

1. Điều kiện để người lập di chúc được công nhận hiệu lực

Không phải ai cũng có quyền lập di chúc vào bất cứ lúc nào. Theo quy định tại Điều 625 Bộ luật Dân sự 2015, điều kiện đối với người lập di chúc được phân chia như sau:

• Người thành niên: Phải minh mẫn, sáng suốt trong khi lập di chúc; không bị lừa dối, đe dọa hoặc cưỡng ép.
• Người từ đủ 15 tuổi đến chưa đủ 18 tuổi: Được lập di chúc nếu được cha, mẹ hoặc người giám hộ đồng ý về việc lập di chúc.

Như vậy, yếu tố tự nguyện và năng lực hành vi dân sự là then chốt. Nếu tại thời điểm ký tên, người lập di chúc đang trong tình trạng không tỉnh táo hoặc bị ép buộc, bản di chúc đó hoàn toàn có thể bị tranh chấp và tuyên vô hiệu.

Điều 625. Người lập di chúc
1. Người thành niên có đủ điều kiện theo quy định tại điểm a khoản 1 Điều 630 của Bộ luật này có quyền lập di chúc để định đoạt tài sản của mình.
2. Người từ đủ mười lăm tuổi đến chưa đủ mười tám tuổi được lập di chúc, nếu được cha, mẹ hoặc người giám hộ đồng ý về việc lập di chúc.

2. Các hình thức di chúc phổ biến và yêu cầu riêng biệt

Pháp luật hiện hành ghi nhận hai hình thức chính: Di chúc bằng văn bản và di chúc miệng. Trong đó, di chúc bằng văn bản lại được chia nhỏ thành nhiều loại để phù hợp với hoàn cảnh của người lập.

Di chúc bằng văn bản không có người làm chứng

Đây là hình thức đơn giản nhất. Người lập di chúc phải tự tay viết và ký vào bản di chúc. Lưu ý rằng, nếu di chúc được đánh máy thì bắt buộc phải có người làm chứng hoặc công chứng, chứng thực.

Di chúc bằng văn bản có người làm chứng

Trường hợp người lập di chúc không tự mình viết được thì có thể nhờ người khác viết hoặc đánh máy, nhưng phải có ít nhất 02 người làm chứng. Theo Điều 634, người lập di chúc phải ký hoặc điểm chỉ vào di chúc trước mặt những người làm chứng.

Di chúc có công chứng hoặc chứng thực

Đây là hình thức có độ an toàn pháp lý cao nhất. Người lập di chúc có thể yêu cầu công chứng tại các tổ chức hành nghề công chứng hoặc chứng thực tại UBND cấp xã theo quy định tại Điều 635 và Điều 636.

3. Thủ tục lập di chúc tại cơ quan công chứng, chứng thực

Để quá trình diễn ra nhanh gọn, người lập di chúc cần chuẩn bị kỹ hồ sơ bao gồm:

• Phiếu yêu cầu công chứng/chứng thực.
• Chứng minh nhân dân/Căn cước công dân của người lập di chúc.
• Giấy tờ chứng minh quyền sở hữu tài sản (Sổ đỏ, đăng ký xe, sổ tiết kiệm...).
• Dự thảo di chúc (nếu có) hoặc yêu cầu Công chứng viên soạn thảo.

Quy trình thực hiện: Công chứng viên sẽ kiểm tra năng lực hành vi của người lập di chúc. Nếu thấy có dấu hiệu nghi ngờ về sức khỏe tâm thần, Công chứng viên có quyền từ chối hoặc yêu cầu giám định y khoa trước khi thực hiện.

4. Di chúc miệng - Chỉ dùng trong trường hợp khẩn cấp

Di chúc miệng chỉ được công nhận khi tính mạng một người bị cái chết đe dọa và không thể lập di chúc bằng văn bản. Tuy nhiên, hình thức này có điều kiện cực kỳ khắt khe tại khoản 5 Điều 630:

• Phải có ít nhất 02 người làm chứng chứng kiến ý chí cuối cùng.
• Người làm chứng ghi chép lại, cùng ký tên hoặc điểm chỉ.
• Trong thời hạn 05 ngày làm việc, di chúc phải được công chứng hoặc chứng thực xác nhận chữ ký.

Sau 03 tháng, nếu người lập di chúc miệng còn sống, minh mẫn thì di chúc miệng mặc nhiên bị hủy bỏ.

Lời khuyên từ chuyên gia pháp lý

Việc lập di chúc nên được thực hiện khi còn minh mẫn và tốt nhất nên có sự chứng kiến của Công chứng viên hoặc Luật sư. Điều này giúp hạn chế tối đa các tranh chấp không đáng có giữa những người thừa kế sau này, đảm bảo sự đoàn kết trong gia đình và sự tôn trọng tuyệt đối đối với người đã khuất.