Tài nguyên nước là tài sản công thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước đại diện chủ sở hữu và thống nhất quản lý. Với việc Luật Tài nguyên nước 2023 chính thức có hiệu lực từ ngày 01/07/2024, các quy định về kê khai, đăng ký và cấp phép khai thác nước đã có nhiều thay đổi quan trọng so với trước đây.

Tại sao phải đăng ký khai thác tài nguyên nước?

Việc đăng ký không chỉ là nghĩa vụ pháp lý mà còn giúp cơ quan quản lý nhà nước nắm bắt thực trạng khai thác, từ đó đưa ra các cảnh báo về chất lượng nước, nguy cơ hạ thấp mực nước hoặc sụt lún đất. Theo quy định tại Điều 52 Luật Tài nguyên nước 2023, tổ chức và cá nhân khai thác nước cho các mục đích sinh hoạt, sản xuất, kinh doanh... đều phải thực hiện các thủ tục pháp lý tương ứng, trừ một số trường hợp quy mô đặc biệt nhỏ.

Các trường hợp bắt buộc phải đăng ký khai thác, sử dụng nước

Căn cứ theo khoản 2 Điều 8 Nghị định 54/2024/NĐ-CP, các trường hợp sau đây phải thực hiện thủ tục đăng ký:

1. Khai thác nước mặt cho nông nghiệp và nuôi trồng thủy sản

• Hồ chứa, đập dâng thủy lợi có dung tích toàn bộ từ 0,01 triệu m³ đến 0,2 triệu m³.
• Các công trình khai thác nước mặt khác cho sản xuất nông nghiệp, nuôi trồng thủy sản có lưu lượng từ 0,1 m³/giây đến 0,5 m³/giây.

Ví dụ: Một hợp tác xã nông nghiệp xây dựng đập dâng nhỏ trên suối để dẫn nước tưới cho 50ha lúa với lưu lượng 0,2 m³/giây thì bắt buộc phải làm thủ tục đăng ký với cơ quan có thẩm quyền tại địa phương.

2. Khai thác nước biển phục vụ sản xuất, kinh doanh

Đối với các hoạt động sản xuất, kinh doanh, dịch vụ hoặc nuôi trồng thủy sản trên đảo hoặc đất liền có quy mô khai thác nước biển từ 10.000 m³/ngày đêm đến 100.000 m³/ngày đêm.

3. Khai thác nước dưới đất quy mô nhỏ

Các trường hợp khai thác nước dưới đất cho mục đích sản xuất, kinh doanh, dịch vụ (ngoài mục đích sinh hoạt hộ gia đình) có quy mô không vượt quá 10 m³/ngày đêm.

4. Sử dụng nước trong hoạt động khoáng sản

Sử dụng nước dưới đất tự chảy trong moong khai thác khoáng sản để tuyển quặng tại moong hoặc bơm hút nước để tháo khô lượng nước tự chảy vào moong khai thác khoáng sản.

5. Các hoạt động sử dụng mặt nước và đào hồ, ao, kênh mương

• Sử dụng mặt nước hồ chứa để sản xuất điện mặt trời.
• Sử dụng mặt nước sông, suối, kênh, rạch, hồ chứa để nuôi trồng thủy sản, kinh doanh, dịch vụ với diện tích lớn hơn 100 m².
• Đào hồ, ao để tạo không gian thu, trữ nước, tạo cảnh quan quy mô vừa.

Hệ quả pháp lý khi không đăng ký

Việc khai thác tài nguyên nước mà không thực hiện đăng ký hoặc xin phép theo quy định sẽ bị xử phạt vi phạm hành chính nghiêm trọng. Tùy vào quy mô và loại nguồn nước, mức phạt có thể lên đến hàng trăm triệu đồng, đồng thời bị áp dụng các biện pháp khắc phục hậu quả như buộc tháo dỡ công trình hoặc nộp lại số lợi bất hợp pháp có được từ việc khai thác trái phép.

"Tổ chức, cá nhân khai thác tài nguyên nước phải có trách nhiệm bảo vệ nguồn nước, sử dụng nước tiết kiệm, hiệu quả và thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ tài chính theo quy định của pháp luật."

Để đảm bảo hoạt động sản xuất kinh doanh diễn ra thuận lợi và đúng pháp luật, các chủ đầu tư cần chủ động rà soát quy mô khai thác của mình và thực hiện thủ tục đăng ký tại Sở Tài nguyên và Môi trường hoặc UBND cấp huyện theo phân cấp của từng địa phương.