Trong hệ thống báo cáo tài chính doanh nghiệp, Báo cáo lưu chuyển tiền tệ đóng vai trò then chốt trong việc phản ánh khả năng tạo ra tiền và sử dụng tiền của đơn vị. Đặc biệt, phương pháp gián tiếp thường được các kế toán ưu tiên sử dụng bởi khả năng đối chiếu trực tiếp giữa lợi nhuận kế toán và dòng tiền thuần từ hoạt động kinh doanh.

Kế toán viên đang thực hiện phân tích dòng tiền trên báo cáo tài chính (ảnh minh họa)

1. Căn cứ pháp lý và bản chất của phương pháp gián tiếp

Việc lập báo cáo lưu chuyển tiền tệ hiện nay được thực hiện nghiêm ngặt theo quy định tại Thông tư 200/2014/TT-BTC của Bộ Tài chính. Khác với phương pháp trực tiếp (theo dõi dòng tiền vào - ra thực tế), phương pháp gián tiếp bắt đầu từ chỉ tiêu Lợi nhuận trước thuế, sau đó thực hiện các khoản điều chỉnh để loại bỏ ảnh hưởng của các khoản doanh thu, chi phí không bằng tiền.

"Nguyên tắc lập báo cáo lưu chuyển tiền tệ theo phương pháp gián tiếp là điều chỉnh lợi nhuận trước thuế thu nhập doanh nghiệp của hoạt động kinh doanh khỏi ảnh hưởng của các khoản mục không bằng tiền, các thay đổi trong kỳ của hàng tồn kho, các khoản phải thu, phải trả từ hoạt động kinh doanh và các khoản mà ảnh hưởng về tiền của chúng là dòng tiền đầu tư hoặc tài chính."

2. Chi tiết mẫu Báo cáo lưu chuyển tiền tệ (Mẫu số B 03 – DN)

Dưới đây là cấu trúc chi tiết của báo cáo theo phương pháp gián tiếp, áp dụng cho các doanh nghiệp đáp ứng giả định hoạt động liên tục:

Cận cảnh các chỉ tiêu trên báo cáo lưu chuyển tiền tệ (ảnh minh họa)

3. Hướng dẫn các bước điều chỉnh quan trọng

Để lập được báo cáo chính xác, kế toán cần thực hiện 3 bước điều chỉnh cơ bản sau:

• Bước 1: Điều chỉnh các khoản chi phí không bằng tiền: Điển hình là khấu hao tài sản cố định. Khoản này làm giảm lợi nhuận nhưng không làm giảm tiền mặt, do đó cần cộng ngược lại vào lợi nhuận trước thuế.
• Bước 2: Loại bỏ lãi/lỗ từ hoạt động đầu tư và tài chính: Các khoản lãi từ thanh lý tài sản hay cổ tức nhận được thuộc về dòng tiền đầu tư, nên phải loại trừ khỏi dòng tiền kinh doanh để tránh tính trùng.
• Bước 3: Điều chỉnh biến động vốn lưu động: Đây là phần phức tạp nhất. Ví dụ, nếu Hàng tồn kho tăng lên trong kỳ, nghĩa là doanh nghiệp đã dùng tiền để mua thêm hàng, do đó phải trừ khoản tăng này ra khỏi dòng tiền.

4. Lưu ý khi trình bày báo cáo

Theo hướng dẫn tại Điều 114 Thông tư 200/2014/TT-BTC, các chỉ tiêu không có số liệu thì doanh nghiệp không nhất thiết phải trình bày nhưng tuyệt đối không được đánh lại mã số chỉ tiêu để đảm bảo tính thống nhất của hệ thống kế toán quốc gia.

Việc lập báo cáo lưu chuyển tiền tệ theo phương pháp gián tiếp đòi hỏi sự tỉ mỉ và hiểu biết sâu sắc về mối quan hệ giữa Bảng cân đối kế toán và Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh. Hy vọng bài viết này đã cung cấp cái nhìn toàn diện giúp quý doanh nghiệp thực hiện báo cáo tài chính một cách chuẩn xác nhất.