Trong hoạt động sản xuất kinh doanh, việc phát sinh thua lỗ là điều không doanh nghiệp nào mong muốn. Tuy nhiên, khi tình trạng này xảy ra, các quy định về thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN) đóng vai trò quan trọng giúp doanh nghiệp tối ưu hóa nghĩa vụ tài chính thông qua cơ chế chuyển lỗ. Vậy theo quy định hiện hành áp dụng cho năm 2019, doanh nghiệp được phép báo lỗ trong bao nhiêu năm và thủ tục chuyển lỗ cần lưu ý những gì?

Doanh nghiệp được phép báo lỗ trong bao nhiêu năm?

Một trong những thắc mắc phổ biến của các chủ doanh nghiệp là liệu pháp luật có giới hạn số năm mà một đơn vị được phép kinh doanh thua lỗ hay không. Thực tế, pháp luật hiện hành không quy định giới hạn số năm doanh nghiệp được phép báo lỗ. Doanh nghiệp có thể báo lỗ trong nhiều năm liên tiếp tùy thuộc vào tình hình kinh doanh thực tế và khả năng duy trì vốn của chủ sở hữu.

Tuy nhiên, cần phân biệt rõ giữa việc "báo lỗ" và "chuyển lỗ". Mặc dù không giới hạn số năm báo lỗ, nhưng quyền lợi được khấu trừ số lỗ đó vào thu nhập chịu thuế của các năm sau lại bị giới hạn về mặt thời gian. Cụ thể, theo quy định tại Điều 9 Thông tư 78/2014/TT-BTC, thời gian chuyển lỗ tính liên tục không quá 05 năm, kể từ năm tiếp sau năm phát sinh lỗ.

"Doanh nghiệp sau khi quyết toán thuế mà bị lỗ thì chuyển toàn bộ và liên tục số lỗ vào thu nhập (thu nhập chịu thuế đã trừ thu nhập miễn thuế) của những năm tiếp theo. Thời gian chuyển lỗ tính liên tục không quá 05 năm, kể từ năm tiếp sau năm phát sinh lỗ."

Nếu quá thời hạn 05 năm này mà số lỗ vẫn chưa được chuyển hết, doanh nghiệp sẽ mất quyền chuyển số lỗ còn lại vào thu nhập của các năm tiếp sau. Đây là điểm mấu chốt mà bộ phận kế toán cần đặc biệt lưu ý để tránh lãng phí quyền lợi thuế của đơn vị.

Cách xác định lỗ và nguyên tắc chuyển lỗ theo quy định mới nhất

Việc xác định chính xác số lỗ là bước đầu tiên và quan trọng nhất. Theo hướng dẫn tại Thông tư 96/2015/TT-BTC (sửa đổi, bổ sung Thông tư 78/2014/TT-BTC), lỗ phát sinh trong kỳ tính thuế được xác định là số chênh lệch âm về thu nhập tính thuế, chưa bao gồm các khoản lỗ được kết chuyển từ các năm trước sang.

Công thức xác định thu nhập tính thuế cơ bản như sau:

Dựa trên kết quả này, doanh nghiệp thực hiện chuyển lỗ theo các nguyên tắc sau:

• Chuyển lỗ liên tục: Doanh nghiệp không được chọn năm để chuyển lỗ mà phải thực hiện liên tục bắt đầu từ năm tiếp sau năm phát sinh lỗ. Nếu năm tiếp sau cũng lỗ, số lỗ cũ vẫn được theo dõi để chuyển vào năm có lãi tiếp theo (nhưng không quá 5 năm).
• Bù trừ lỗ giữa các quý: Trong cùng một năm tài chính, doanh nghiệp được bù trừ số lỗ của quý trước vào các quý tiếp theo. Khi quyết toán năm, số lỗ cuối cùng mới là căn cứ để chuyển sang các năm sau.
• Tự xác định số lỗ: Doanh nghiệp có trách nhiệm tự xác định số lỗ được trừ. Tuy nhiên, nếu cơ quan thuế qua thanh tra, kiểm tra xác định số lỗ khác với số doanh nghiệp tự khai, thì số lỗ được chuyển sẽ tính theo kết luận của cơ quan thuế.

Quy định chuyển lỗ trong các trường hợp đặc biệt

Pháp luật cũng dự phòng các tình huống doanh nghiệp có sự thay đổi về cấu trúc tổ chức như chia, tách, sáp nhập hoặc giải thể:

1. Trường hợp chia, tách doanh nghiệp: Số lỗ phát sinh trước khi chia, tách nếu vẫn còn trong thời hạn chuyển lỗ thì sẽ được phân bổ cho các doanh nghiệp mới theo tỷ lệ vốn chủ sở hữu được chia, tách.

2. Trường hợp sáp nhập, hợp nhất: Doanh nghiệp nhận sáp nhập hoặc doanh nghiệp hợp nhất được kế thừa số lỗ của các doanh nghiệp bị sáp nhập, hợp nhất nếu số lỗ đó vẫn còn trong thời hạn 05 năm theo quy định.

3. Chuyển đổi loại hình doanh nghiệp: Việc chuyển đổi (ví dụ từ Công ty TNHH sang Công ty Cổ phần) không làm mất đi quyền chuyển lỗ của doanh nghiệp, miễn là đảm bảo tính liên tục và thời hạn quy định.

Tóm lại, việc nắm vững quy định tại khoản 2 Điều 9 Thông tư 78/2014/TT-BTC giúp doanh nghiệp chủ động trong kế hoạch tài chính, tận dụng tối đa các ưu đãi về thuế để vượt qua giai đoạn khó khăn và phục hồi sản xuất kinh doanh hiệu quả trong năm 2019 và các năm tiếp theo.