Trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam đang hội nhập sâu rộng, ngành logistics đóng vai trò là mạch máu quan trọng thúc đẩy lưu thông hàng hóa. Tính đến thời điểm năm 2021, hệ thống pháp luật Việt Nam đã có những quy định rất cụ thể nhằm định hình và quản lý các loại hình dịch vụ này, tạo hành lang pháp lý vững chắc cho các doanh nghiệp hoạt động.

1. Phân loại dịch vụ logistics theo quy định pháp luật Việt Nam

Căn cứ theo quy định tại Nghị định 163/2017/NĐ-CP, dịch vụ logistics được hiểu là hoạt động thương mại, theo đó thương nhân tổ chức thực hiện một hoặc nhiều công việc bao gồm nhận hàng, vận chuyển, lưu kho, lưu bãi, làm thủ tục hải quan, các thủ tục giấy tờ khác, tư vấn khách hàng, đóng gói bao bì, ghi ký mã hiệu, giao hàng hoặc các dịch vụ khác có liên quan đến hàng hóa theo thỏa thuận với khách hàng để hưởng thù lao.

Cụ thể, tại Điều 3 Nghị định 163/2017/NĐ-CP, danh mục các dịch vụ logistics được cung cấp bao gồm 17 nhóm dịch vụ điển hình:

1. Dịch vụ xếp dỡ container, trừ dịch vụ cung cấp tại các sân bay;
2. Dịch vụ kho bãi container thuộc dịch vụ hỗ trợ vận tải biển;
3. Dịch vụ kho bãi thuộc dịch vụ hỗ trợ mọi phương thức vận tải;
4. Dịch vụ chuyển phát;
5. Dịch vụ đại lý vận tải hàng hóa;
6. Dịch vụ đại lý làm thủ tục hải quan (bao gồm cả dịch vụ thông quan);
7. Dịch vụ khác, bao gồm các hoạt động sau: kiểm tra vận đơn, dịch vụ môi giới vận tải hàng hóa, kiểm định hàng hóa, dịch vụ lấy mẫu và xác định trọng lượng; dịch vụ nhận và chấp nhận hàng; dịch vụ chuẩn bị chứng từ vận tải;
8. Dịch vụ hỗ trợ bán buôn, hỗ trợ bán lẻ bao gồm cả hoạt động quản lý hàng lưu kho, thu gom, tập hợp, phân loại hàng hóa và giao hàng;
9. Dịch vụ vận tải hàng hóa thuộc dịch vụ vận tải biển;
10. Dịch vụ vận tải hàng hóa thuộc dịch vụ vận tải đường thủy nội địa;
11. Dịch vụ vận tải hàng hóa thuộc dịch vụ vận tải đường sắt;
12. Dịch vụ vận tải hàng hóa thuộc dịch vụ vận tải đường bộ;
13. Dịch vụ vận tải hàng không;
14. Dịch vụ vận tải đa phương thức;
15. Dịch vụ phân tích và kiểm định kỹ thuật;
16. Các dịch vụ hỗ trợ vận tải khác;
17. Các dịch vụ khác do thương nhân kinh doanh dịch vụ logistics và khách hàng thỏa thuận phù hợp với nguyên tắc cơ bản của Luật Thương mại 2005.

Việc phân loại này không chỉ giúp cơ quan nhà nước dễ dàng quản lý mà còn giúp doanh nghiệp xác định rõ phạm vi hoạt động và các điều kiện kinh doanh tương ứng cho từng phân ngành cụ thể.

2. Hội nhập dịch vụ logistics trong khu vực ASEAN

Bên cạnh các quy định nội luật, Việt Nam cũng tích cực tham gia vào lộ trình hội nhập ngành dịch vụ logistics trong khối ASEAN. Theo các thỏa thuận chung, dịch vụ logistics trong ASEAN được chia thành 11 phân ngành chính với các mã phân loại CPC tương ứng. Điều này đòi hỏi các doanh nghiệp Việt Nam phải không ngừng nâng cao năng lực cạnh tranh để có thể vươn ra thị trường khu vực.

Các phân ngành này bao gồm từ dịch vụ xếp dỡ hàng hóa, kho bãi (CPC 742), đại lý vận tải (CPC 748) cho đến các dịch vụ vận tải quốc tế bằng đường biển, đường hàng không và đường bộ. Sự tương đồng giữa quy định của Nghị định 163/2017/NĐ-CP và bảng phân loại ASEAN cho thấy nỗ lực của Chính phủ trong việc chuẩn hóa các quy định pháp lý theo tiêu chuẩn quốc tế.

3. Những dịch vụ logistics phổ biến nhất tại thị trường Việt Nam hiện nay

Dựa trên thực tế hoạt động của các doanh nghiệp trong năm 2021, một số dịch vụ logistics đang có sự tăng trưởng vượt bậc và trở thành trụ cột của ngành:

• Dịch vụ vận tải và giao nhận: Đây là mảng dịch vụ cốt lõi, bao gồm vận tải đa phương thức từ đường biển, đường bộ đến đường hàng không.
• Dịch vụ kho bãi và lưu giữ hàng hóa: Với sự bùng nổ của thương mại điện tử, nhu cầu về kho bãi hiện đại, kho lạnh và trung tâm phân phối đang tăng cao.
• Dịch vụ đại lý làm thủ tục hải quan: Giúp doanh nghiệp tối ưu hóa quy trình thông quan, giảm thiểu rủi ro pháp lý khi xuất nhập khẩu hàng hóa.
• Dịch vụ giá trị gia tăng: Bao gồm đóng gói, dán nhãn, kiểm định chất lượng và quản lý đơn hàng.

Tuy nhiên, cần lưu ý rằng theo quy định tại Điều 233 Luật Thương mại 2005, thương nhân kinh doanh dịch vụ logistics phải là doanh nghiệp có đăng ký kinh doanh hợp pháp và đáp ứng các điều kiện cụ thể về cơ sở vật chất, kỹ thuật và con người tùy theo từng loại hình dịch vụ mà họ cung cấp.

4. Lời khuyên pháp lý cho doanh nghiệp logistics

Để hoạt động bền vững và tránh các tranh chấp không đáng có, các doanh nghiệp cần đặc biệt chú trọng đến việc soạn thảo hợp đồng dịch vụ logistics. Hợp đồng cần quy định rõ trách nhiệm của các bên, giới hạn trách nhiệm bồi thường thiệt hại và các trường hợp miễn trách nhiệm theo quy định của pháp luật.

Ngoài ra, việc thường xuyên cập nhật các chính sách mới về thuế, hải quan và các hiệp định thương mại tự do (FTA) mà Việt Nam đã ký kết là yếu tố then chốt để doanh nghiệp tận dụng tối đa các ưu đãi và nâng cao hiệu quả kinh doanh.

Trên đây là những thông tin chi tiết về phân loại và các dịch vụ logistics điển hình tại Việt Nam. Hy vọng bài viết đã cung cấp cái nhìn toàn diện cho quý độc giả và doanh nghiệp.