Trong bối cảnh các dự án hạ tầng và phát triển kinh tế ngày càng mở rộng, việc thu hồi đất là điều khó tránh khỏi. Tuy nhiên, cưỡng chế thu hồi đất luôn là biện pháp cuối cùng và phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định pháp luật. Bước sang năm 2026, với sự vận hành ổn định của Luật Đất đai 2024, quy trình này đã được siết chặt hơn nhằm bảo vệ tối đa quyền lợi của người dân.

Quy định về cưỡng chế thu hồi đất cần được thực hiện minh bạch và đúng pháp luật (ảnh minh họa)

1. 4 điều kiện "cứng" để thực hiện quyết định cưỡng chế thu hồi đất

Không phải trường hợp nào Nhà nước cũng có thể thực hiện cưỡng chế ngay lập tức. Theo quy định tại khoản 2 Điều 89 Luật Đất đai 2024, việc cưỡng chế chỉ được thực hiện khi hội đủ 4 điều kiện sau:

• Thứ nhất: Quyết định thu hồi đất đã có hiệu lực nhưng người dân không chấp hành dù đã được UBND và Mặt trận Tổ quốc cấp xã vận động, thuyết phục kỹ lưỡng.
• Thứ hai: Quyết định cưỡng chế phải được niêm yết công khai tại trụ sở UBND cấp xã và địa điểm sinh hoạt chung của khu dân cư.
• Thứ ba: Quyết định cưỡng chế đã có hiệu lực thi hành theo quy định.
• Thứ tư: Người bị cưỡng chế đã nhận được quyết định. Nếu họ từ chối nhận hoặc vắng mặt, cơ quan chức năng phải lập biên bản xác nhận rõ ràng.

"Việc cưỡng chế thực hiện quyết định thu hồi đất phải bảo đảm dân chủ, khách quan, công khai, minh bạch, trật tự, an toàn, đúng quy định của pháp luật."

2. Trình tự 3 bước cưỡng chế: Từ vận động đến thực thi

Quy trình cưỡng chế không đơn thuần là việc dùng biện pháp mạnh, mà là một chuỗi các hoạt động có tính nhân văn và pháp lý cao được quy định tại khoản 4 Điều 89 Luật Đất đai 2024:

Bước 1: Thành lập Ban cưỡng chế chuyên trách

Chủ tịch UBND cấp huyện sẽ ký quyết định thành lập Ban cưỡng chế với sự tham gia của các cơ quan Thanh tra, Tư pháp, Tài nguyên và Môi trường, cùng đại diện chính quyền địa phương nơi có đất.

Bước 2: Kiên trì vận động và đối thoại

Đây là giai đoạn cực kỳ quan trọng. Ban cưỡng chế sẽ trực tiếp gặp gỡ, đối thoại để lắng nghe tâm tư và thuyết phục người dân. Nếu người dân đồng ý bàn giao đất, biên bản ghi nhận sẽ được lập và việc bàn giao phải hoàn tất trong vòng 30 ngày.

Công tác vận động, thuyết phục người dân luôn được ưu tiên hàng đầu trước khi thực hiện cưỡng chế (ảnh minh họa)

Bước 3: Thực hiện cưỡng chế thực địa

Nếu mọi nỗ lực vận động thất bại, biện pháp cưỡng chế sẽ được triển khai. Ban cưỡng chế có quyền buộc người bị cưỡng chế và tài sản ra khỏi khu đất. Trong trường hợp người dân từ chối nhận lại tài sản, cơ quan chức năng sẽ lập biên bản và tổ chức bảo quản tài sản theo quy định, chi phí do chủ sở hữu chịu.

3. Trách nhiệm của các bên liên quan: Ai giám sát ai?

Để đảm bảo không có sai phạm, khoản 5 Điều 89 Luật Đất đai 2024 phân định rõ trách nhiệm:

• UBND cấp huyện: Chịu trách nhiệm toàn diện về việc tổ chức, kinh phí và giải quyết khiếu nại.
• Lực lượng Công an: Đảm bảo an ninh trật tự, ngăn chặn các hành vi quá khích hoặc chống đối người thi hành công vụ.
• UBND cấp xã: Phối hợp niêm yết quyết định và tham gia trực tiếp vào quá trình di dời tài sản.
• Mặt trận Tổ quốc: Đóng vai trò giám sát để đảm bảo tính công bằng và đúng luật.

Việc nắm vững các quy định về cưỡng chế thu hồi đất không chỉ giúp người dân bảo vệ quyền lợi chính đáng của mình mà còn giúp các cơ quan thực thi công vụ tránh được những sai sót pháp lý đáng tiếc. Nếu có bất kỳ vướng mắc nào, người dân nên tìm đến các chuyên gia pháp lý để được tư vấn kịp thời dựa trên Điều 89 Luật Đất đai 2024.