Trong thực tế đời sống tại Việt Nam, việc cha mẹ cho con cái mượn một phần diện tích đất hoặc mặt tiền nhà để kinh doanh, buôn bán là vô cùng phổ biến. Đa số các gia đình thường chỉ thỏa thuận miệng vì tin tưởng lẫn nhau. Tuy nhiên, khi phát sinh các vấn đề về pháp lý như thế chấp tài sản, thừa kế hoặc tranh chấp ngoài ý muốn, việc thiếu một văn bản thỏa thuận rõ ràng có thể dẫn đến những rắc rối phức tạp. Vậy, con mượn đất của cha mẹ có cần làm hợp đồng cho thuê mặt bằng không?

Quyền bề mặt - Căn cứ pháp lý quan trọng trong giao dịch mượn đất

Để trả lời câu hỏi này, trước hết cần tìm hiểu về khái niệm "Quyền bề mặt". Đây là một chế định quan trọng được quy định tại Bộ luật Dân sự 2015. Quyền này cho phép một chủ thể được sử dụng không gian trên mặt đất, mặt nước hoặc lòng đất thuộc quyền sử dụng của người khác.

Cụ thể, tại Điều 267 Bộ luật Dân sự 2015 quy định:

Quyền bề mặt là quyền của một chủ thể đối với mặt đất, mặt nước, khoảng không gian trên mặt đất, mặt nước và lòng đất mà quyền sử dụng đất đó thuộc về chủ thể khác.

Về căn cứ xác lập, Điều 268 Bộ luật Dân sự 2015 nêu rõ:

Quyền bề mặt được xác lập theo quy định của luật, theo thỏa thuận hoặc theo di chúc.

Như vậy, pháp luật hiện hành cho phép các bên tự thỏa thuận về việc sử dụng bề mặt thửa đất. Trong trường hợp con cái mượn đất của cha mẹ, đây thực chất là một giao dịch dân sự nhằm xác lập quyền bề mặt dựa trên sự thỏa thuận giữa các bên.

Tại sao nên lập hợp đồng thuê hoặc mượn mặt bằng bằng văn bản?

Mặc dù đối với mối quan hệ thân thiết như cha mẹ và con cái, việc đòi hỏi một bản hợp đồng có vẻ "xa cách", nhưng xét về mặt pháp lý, đây là bước đi cần thiết để bảo vệ quyền lợi cho cả hai bên. Theo quy định tại Luật Đất đai 2013, người sử dụng đất có quyền cho thuê, cho mượn quyền sử dụng đất của mình.

Việc xác lập hợp đồng bằng văn bản mang lại những lợi ích sau:

• Minh bạch về quyền và nghĩa vụ: Xác định rõ diện tích cho mượn, thời hạn sử dụng và mục đích sử dụng (kinh doanh, ở, hay làm kho bãi).
• Phòng ngừa tranh chấp: Tránh những hiểu lầm không đáng có giữa các thành viên trong gia đình hoặc với các bên thứ ba (như anh chị em khác trong nhà).
• Căn cứ pháp lý khi làm việc với cơ quan nhà nước: Khi con cái đăng ký kinh doanh tại địa điểm đó, cơ quan chức năng thường yêu cầu cung cấp giấy tờ chứng minh quyền sử dụng mặt bằng hợp pháp (hợp đồng thuê hoặc mượn).

Các nội dung cần có trong hợp đồng mượn mặt bằng giữa cha mẹ và con

Dù là hợp đồng mượn (không thu phí) hay hợp đồng thuê (có thu phí), các bên nên thống nhất và ghi nhận các nội dung cơ bản sau:

1. Thông tin các bên: Họ tên, CMND/CCCD, địa chỉ của cha mẹ (bên cho mượn) và con (bên mượn).
2. Đặc điểm thửa đất: Vị trí, diện tích, số tờ, số thửa căn cứ theo Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất.
3. Thời hạn cho mượn: Có thể là một số năm cụ thể hoặc cho đến khi cha mẹ có nhu cầu lấy lại.
4. Quyền và nghĩa vụ: Bên mượn có được phép cải tạo, xây dựng thêm trên đất không? Ai là người nộp các loại thuế, phí liên quan?
5. Hiệu lực của quyền bề mặt: Theo Điều 269 Bộ luật Dân sự 2015, quyền bề mặt có hiệu lực từ thời điểm chủ thể có quyền sử dụng đất chuyển giao mặt đất cho chủ thể có quyền bề mặt, trừ trường hợp có thỏa thuận khác.

Lời khuyên từ Luật sư: Để đảm bảo an toàn pháp lý cao nhất, các bên nên thực hiện công chứng hoặc chứng thực hợp đồng tại Văn phòng công chứng hoặc UBND cấp xã. Điều này giúp văn bản có giá trị chứng cứ tuyệt đối nếu chẳng may có tranh chấp xảy ra sau này.

Tóm lại, việc con mượn đất của cha mẹ nên được cụ thể hóa bằng một hợp đồng thuê hoặc mượn mặt bằng bằng văn bản. Đây không chỉ là tuân thủ quy định pháp luật về xác lập quyền bề mặt mà còn là cách để giữ gìn sự hòa thuận và minh bạch trong gia đình.

Hy vọng nội dung tư vấn trên đã giải đáp thỏa đáng thắc mắc của quý khách. Nếu cần hỗ trợ soạn thảo hợp đồng hoặc tư vấn chuyên sâu hơn, vui lòng liên hệ với đội ngũ luật sư của chúng tôi.