Trong quan hệ lao động, nghỉ phép hằng năm là một trong những quyền lợi cơ bản và quan trọng nhất của người lao động nhằm tái tạo sức lao động. Tuy nhiên, vì nhiều lý do khách quan hoặc chủ quan, không ít người lao động kết thúc năm làm việc mà vẫn chưa sử dụng hết số ngày nghỉ phép của mình. Vậy trong trường hợp này, doanh nghiệp có trách nhiệm thanh toán bằng tiền cho những ngày chưa nghỉ hay không? Bối cảnh pháp lý tại thời điểm năm 2018 quy định rất rõ ràng về vấn đề này.

1. Quy định về số ngày nghỉ phép hằng năm

Theo quy định tại Điều 111 Bộ luật Lao động 2012, người lao động có đủ 12 tháng làm việc cho một người sử dụng lao động thì được nghỉ hằng năm, hưởng nguyên lương theo hợp đồng lao động như sau:

• 12 ngày làm việc đối với người làm công việc trong điều kiện bình thường;
• 14 ngày làm việc đối với người làm công việc nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm hoặc người làm việc ở những nơi có điều kiện sinh sống khắc nghiệt theo danh mục do Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội chủ trì phối hợp với Bộ Y tế ban hành hoặc lao động chưa thành niên hoặc người khuyết tật;
• 16 ngày làm việc đối với người làm công việc đặc biệt nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm hoặc người làm việc ở những nơi có điều kiện sinh sống đặc biệt khắc nghiệt.

Đặc biệt, pháp luật còn quy định chế độ ngày nghỉ tăng thêm theo thâm niên làm việc. Cụ thể, tại Điều 112 Bộ luật Lao động 2012, cứ 05 năm làm việc cho một người sử dụng lao động thì số ngày nghỉ hằng năm của người lao động được tăng thêm tương ứng 01 ngày.

2. Chưa nghỉ hết phép năm, người lao động có được trả tiền?

Đây là câu hỏi mà rất nhiều người lao động quan tâm. Căn cứ vào khoản 1 Điều 114 Bộ luật Lao động 2012, quy định về thanh toán bằng tiền khi chưa nghỉ hằng năm như sau:

"Người lao động do thôi việc, bị mất việc làm hoặc vì các lý do khác mà chưa nghỉ hằng năm hoặc chưa nghỉ hết số ngày nghỉ hằng năm thì được thanh toán bằng tiền những ngày chưa nghỉ."

Như vậy, pháp luật không chỉ giới hạn ở trường hợp thôi việc hay mất việc làm mà còn mở rộng ra "vì các lý do khác". Điều này đồng nghĩa với việc nếu người lao động vẫn đang làm việc nhưng vì yêu cầu công việc hoặc lý do cá nhân mà không thể nghỉ hết phép, doanh nghiệp có trách nhiệm chi trả tiền lương cho những ngày này.

3. Cách tính tiền lương cho những ngày chưa nghỉ phép

Việc xác định số tiền mà doanh nghiệp phải trả được hướng dẫn chi tiết tại Điều 26 Nghị định 05/2015/NĐ-CP. Cụ thể:

Tiền lương làm căn cứ tính trả

Theo khoản 3 Điều 26 Nghị định 05/2015/NĐ-CP, tiền lương làm căn cứ trả cho người lao động trong những ngày chưa nghỉ hằng năm là tiền lương bình quân theo hợp đồng lao động của 06 tháng liền kề trước khi người sử dụng lao động tính trả bằng tiền những ngày chưa nghỉ hằng năm.

Công thức tính toán cụ thể

Tiền lương tính trả cho người lao động được xác định như sau:

Số tiền thanh toán = (Tiền lương bình quân 06 tháng liền kề / Số ngày làm việc bình thường của tháng trước khi trả) x Số ngày chưa nghỉ phép

Ví dụ thực tế: Chị H làm việc tại một công ty may mặc với mức lương hợp đồng ổn định là 10.000.000 đồng/tháng. Tính đến hết tháng 12/2017, chị còn dư 05 ngày phép chưa nghỉ. Tháng 12/2017 có 26 ngày làm việc bình thường. Số tiền chị H được nhận thêm cho 05 ngày phép này là: (10.000.000 / 26) x 5 = 1.923.077 đồng.

4. Lời khuyên cho người lao động và doanh nghiệp

Để đảm bảo quyền lợi và tránh các tranh chấp không đáng có, người lao động nên chủ động theo dõi số ngày phép của mình và có kế hoạch nghỉ ngơi hợp lý. Về phía doanh nghiệp, cần xây dựng quy định về lịch nghỉ hằng năm rõ ràng theo khoản 2 Điều 111 Bộ luật Lao động 2012, thông báo trước cho người lao động để hài hòa giữa nhu cầu sản xuất kinh doanh và quyền lợi nghỉ ngơi của nhân viên.

Việc tuân thủ đúng các quy định tại Bộ luật Lao động 2012 và Nghị định 05/2015/NĐ-CP không chỉ giúp doanh nghiệp xây dựng môi trường làm việc chuyên nghiệp mà còn giúp người lao động yên tâm cống hiến.