Hoạt động công chứng đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo tính an toàn pháp lý cho các giao dịch dân sự và kinh tế. Tuy nhiên, để đảm bảo tính nghiêm minh, pháp luật đã quy định rất rõ ràng các chế tài xử phạt đối với những sai phạm trong lĩnh vực này. Trong bối cảnh năm 2020, các quy định về xử phạt vi phạm hành chính đối với công chứng viên được thực hiện nghiêm ngặt nhằm bảo vệ quyền lợi của người dân.

Căn cứ pháp lý điều chỉnh hoạt động công chứng năm 2020

Tại thời điểm tháng 05/2020, các hoạt động công chứng và việc xử lý vi phạm được điều chỉnh bởi các văn bản quy phạm pháp luật chủ chốt sau:

• Luật Công chứng 2014: Văn bản nền tảng quy định về tiêu chuẩn công chứng viên và trình tự, thủ tục công chứng.
• Nghị định 110/2013/NĐ-CP: Quy định chi tiết về các hành vi vi phạm và mức phạt tiền tương ứng.
• Nghị định 67/2015/NĐ-CP: Sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 110/2013/NĐ-CP để phù hợp với thực tiễn.

Các nhóm hành vi vi phạm và mức xử phạt chi tiết

1. Vi phạm trong công chứng hợp đồng, giao dịch và bản dịch

Đây là nhóm hành vi phổ biến nhất, ảnh hưởng trực tiếp đến giá trị pháp lý của văn bản công chứng. Mức phạt được phân cấp dựa trên tính chất nghiêm trọng của hành vi:

• Phạt tiền từ 1.000.000 đồng đến 3.000.000 đồng: Đối với các hành vi gian dối, không trung thực khi làm chứng hoặc phiên dịch; sửa chữa, tẩy xóa trái pháp luật các giấy tờ để được công chứng.
• Phạt tiền từ 3.000.000 đồng đến 7.000.000 đồng: Áp dụng khi cung cấp thông tin, tài liệu sai sự thật hoặc sử dụng giấy tờ giả mạo để thực hiện công chứng.
• Phạt tiền từ 7.000.000 đồng đến 10.000.000 đồng: Đây là mức phạt nặng dành cho hành vi làm giả giấy tờ hoặc giả mạo người yêu cầu công chứng.

2. Sai phạm liên quan đến di chúc và di sản thừa kế

Công chứng di chúc đòi hỏi sự cẩn trọng đặc biệt vì liên quan đến ý chí cuối cùng của người để lại tài sản. Các sai phạm trong nhóm này thường bị phạt rất nặng:

• Không niêm phong di chúc trước mặt người lập hoặc không giao giấy nhận lưu giữ di chúc: Phạt từ 1.000.000 đồng đến 3.000.000 đồng.
• Công chứng di chúc khi người lập không tự mình yêu cầu hoặc đang trong tình trạng không minh mẫn, bị lừa dối, cưỡng ép: Phạt từ 7.000.000 đồng đến 10.000.000 đồng.
• Công chứng văn bản khai nhận di sản mà không có đầy đủ giấy tờ chứng minh quan hệ huyết thống hoặc quyền sở hữu tài sản của người để lại di sản: Phạt từ 7.000.000 đồng đến 10.000.000 đồng.

3. Vi phạm về trách nhiệm nghề nghiệp của Công chứng viên

Công chứng viên phải tuân thủ các quy tắc đạo đức nghề nghiệp và quy định về hành nghề. Các hành vi thiếu trách nhiệm sẽ bị xử lý như sau:

• Mức phạt 1.000.000 - 3.000.000 đồng: Công chứng ngoài trụ sở sai quy định; chậm trễ thời hạn; sách nhiễu, gây khó khăn cho người dân; không đeo thẻ công chứng viên.
• Mức phạt 3.000.000 - 7.000.000 đồng: Tiết lộ thông tin bí mật của khách hàng; thiếu chữ ký, dấu điểm chỉ vào từng trang văn bản; đòi hỏi thêm tiền ngoài phí và thù lao quy định.
• Mức phạt 7.000.000 - 10.000.000 đồng: Công chứng bất động sản ngoài phạm vi tỉnh/thành phố nơi đặt trụ sở; công chứng cho người thân thích (vợ, chồng, cha mẹ, con cái...); cho người khác mượn thẻ hành nghề.

Những hành vi bị phạt kịch khung và tước quyền hành nghề

Pháp luật đặc biệt nghiêm khắc với các hành vi xâm phạm nghiêm trọng đến trật tự quản lý nhà nước trong lĩnh vực bổ trợ tư pháp:

• Sử dụng thẻ công chứng viên giả hoặc thẻ của người khác: Phạt từ 10.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng.
• Làm giả thẻ công chứng viên hoặc hành nghề khi không đủ điều kiện: Phạt từ 20.000.000 đồng đến 30.000.000 đồng.

Theo quy định tại Điều 7 Luật Công chứng 2014, các hành vi bị nghiêm cấm bao gồm việc tiết lộ thông tin về nội dung công chứng, trừ trường hợp được sự đồng ý bằng văn bản của người yêu cầu công chứng hoặc pháp luật có quy định khác; sử dụng thông tin từ việc công chứng để xâm hại quyền, lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức.

Lời khuyên pháp lý cho người dân

Khi thực hiện các giao dịch tại văn phòng công chứng, người dân cần lưu ý:

1. Kiểm tra kỹ thẻ công chứng viên của người trực tiếp thực hiện hồ sơ.
2. Yêu cầu niêm yết công khai bảng phí và thù lao công chứng.
3. Tuyệt đối không cung cấp giấy tờ giả mạo, vì chính người yêu cầu công chứng cũng có thể bị xử phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự.

Việc nắm rõ các quy định xử phạt không chỉ giúp các công chứng viên tự răn đe, nâng cao đạo đức nghề nghiệp mà còn giúp người dân tự bảo vệ quyền lợi chính đáng của mình trong các giao dịch dân sự.