Trong bối cảnh xã hội ngày càng phát triển, pháp luật đóng vai trò là hành lang pháp lý quan trọng điều chỉnh mọi hoạt động của cá nhân và tổ chức. Tuy nhiên, với số lượng văn bản được ban hành đồ sộ, việc làm thế nào để tra cứu đúng, hiểu đủ và áp dụng chính xác là một thách thức không nhỏ. Tính đến thời điểm tháng 8 năm 2017, việc tra cứu văn bản cần được thực hiện dựa trên các nền tảng pháp lý cốt lõi, đặc biệt là Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật 2015.

1. Nhận diện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật Việt Nam

Để tra cứu hiệu quả, trước hết người dân và doanh nghiệp cần nắm rõ thứ bậc hiệu lực của các loại văn bản. Theo quy định tại Điều 4 Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật 2015, hệ thống văn bản quy phạm pháp luật bao gồm:

1. Hiến pháp.
2. Bộ luật, luật, nghị quyết của Quốc hội.
3. Pháp lệnh, nghị quyết của Ủy ban thường vụ Quốc hội; nghị quyết liên tịch giữa Ủy ban thường vụ Quốc hội với Đoàn Chủ tịch Ủy ban trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam...
4. Lệnh, quyết định của Chủ tịch nước.
5. Nghị định của Chính phủ; nghị quyết liên tịch giữa Chính phủ với Đoàn Chủ tịch Ủy ban trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam.

Việc hiểu rõ thứ bậc này giúp bạn xác định được văn bản nào có giá trị pháp lý cao hơn khi có sự chồng chéo hoặc mâu thuẫn giữa các quy định.

2. Kỹ năng xác định tình trạng hiệu lực của văn bản

Một sai lầm phổ biến khi tra cứu luật là áp dụng các văn bản đã hết hiệu lực hoặc đã bị sửa đổi. Để tránh rủi ro pháp lý, bạn cần kiểm tra kỹ các yếu tố sau:

• Thời điểm áp dụng: Văn bản có hiệu lực từ ngày nào?
• Tình trạng hiệu lực: Văn bản còn hiệu lực toàn bộ, hết hiệu lực một phần hay đã bị thay thế?
• Văn bản liên quan: Có Nghị định hay Thông tư nào hướng dẫn chi tiết cho Điều luật bạn đang quan tâm không?

Theo Điều 154 Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật 2015, văn bản quy phạm pháp luật hết hiệu lực toàn bộ hoặc một phần trong các trường hợp như: Hết thời hạn có hiệu lực, được sửa đổi, bổ sung hoặc thay thế bằng văn bản mới của chính cơ quan nhà nước đã ban hành văn bản đó.

3. Tận dụng công nghệ trong quản lý văn bản cá nhân

Trong kỷ nguyên số năm 2017, việc lưu trữ văn bản bằng giấy đã dần được thay thế bằng các kho dữ liệu điện tử. Để quản lý hiệu quả, bạn nên:

• Phân loại theo lĩnh vực: Nhóm các văn bản về Thuế, Lao động, Đất đai... vào các thư mục riêng.
• Theo dõi lược đồ văn bản: Đây là công cụ trực quan giúp bạn thấy được mối liên hệ giữa văn bản gốc và các văn bản hướng dẫn, sửa đổi.
• Đăng ký nhận bản tin: Việc cập nhật chính sách mới hàng tuần, hàng tháng qua email sẽ giúp bạn luôn chủ động trước những thay đổi của pháp luật.

Hy vọng với những kỹ năng trên, Quý độc giả sẽ tự tin hơn trong việc tìm kiếm và áp dụng các quy định pháp luật vào thực tiễn cuộc sống và công việc kinh doanh.